Verslag van de vergadering van 7 april 2026 (2025/2026 nr. 24)
Status: gecorrigeerd
Aanvang: 14.42 uur
De heer Koffeman i (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Het is verheugend dat een voormalige Klimaatminister het geschopt heeft tot minister-president. Onze complimenten daarvoor. Het kan wél. Maar tegelijkertijd wil ik in herinnering roepen dat we enkele jaren geleden een constructief gesprek hadden met Klimaatminister Jetten over een in dit huis aangenomen motie over het stoppen van subsidies voor houtige biomassa en een motie over het voorkomen van vogelsterfte bij windmolenparken. Voor het eerst in jaren hadden we te maken met een minister die bereid was knopen door te hakken en die klimaat net zo belangrijk leek te vinden als de Partij voor de Dieren. Dat gaf hoop.
In het regeerakkoord zien we daar helaas weinig van terug. De tandem D66, VVD en CDA is zorgelijk voor iedereen die begaan is met de toeslagenaffaire, de woningcrisis en de leugens over nareizigers. De VVD heeft weinig op met klimaat of dierenleed en heeft overduidelijk haar neoliberale stempel op dit regeerakkoord gedrukt: geen verhoging van de winst op vermogensbelasting, het openen van Lelystad Airport en een keihard asielbeleid. Het sociaal-progressieve geluid dat D66 tijdens de campagne liet horen — "het kan wél" — heeft in dit akkoord plaatsgemaakt voor "het kan niet, of hooguit een beetje". Een verbod op reclame voor onlinegokken, sociale media pas toegankelijk vanaf 15 jaar en gratis schoolfruit zijn mooie maatregelen, maar ze vallen in het niet bij wat echt nodig is.
Voorzitter. Samenwerken met de oppositie is essentieel voor een minderheidskabinet. De premier steekt zijn hand uit naar de oppositie, maar wat mijn fractie betreft zijn er stevige hervormingen in de plannen nodig. Moeilijke maatregelen worden op de lange baan geschoven en de zwakste schouders dragen de zwaarste lasten.
De financiële paragraaf, die kort na de bordesfoto al achterhaald was, laat duidelijk zien in welke omstandigheden we verkeren. De aanval op Iran heeft de wereldeconomie op zijn kop gezet en maakt pijnlijk duidelijk hoezeer Nederland afhankelijk is van fossiele grondstoffen. De energietransitie moest van vorige kabinetten vooral haalbaar en betaalbaar zijn. Vervuilende en energievretende fabrieken mochten zelf met duurzaamheidsplannen komen — maar die kwamen er niet — en de Green Deal werd met steun van Nederland afgezwakt. Nederland liet na grote stappen te zetten voor hernieuwbare energie, en de gevolgen daarvan leidden niet tot rust in de portemonnee, zoals beloofd door de VVD. Zelfs als de Straat van Hormuz weer opengaat voor olietankers zal autorijden, je huis verwarmen of douchen voor veel huishoudens de komende jaren onbetaalbaar worden.
Voorzitter. De klimaatcrisis is verdwenen uit het publieke en politieke debat. "Haalbaar en betaalbaar" is vervangen door "realistisch". "Defensie" is het nieuwe toverwoord. Waar in de afgelopen jaren nergens extra geld voor was — niet voor onderwijs, niet voor het bevriezen van de huren, niet voor het compenseren van studenten en niet voor het afschaffen van de btw op groente en fruit — blijkt het nu geen probleem om miljarden extra te steken in oorlogsvoorbereiding, oplopend tot 19 miljard euro extra per jaar in 2035. Dat geld moet ergens vandaan komen. Het kabinet maakt daarin keuzes die voor mijn fractie onverteerbaar zijn.
De grootste klappen vallen bij de sociale voorzieningen en de zorg. Werklozen, arbeidsongeschikten en mensen met een ernstige handicap moeten de financiële gaten dichten die buiten hun schuld zijn ontstaan. Daar is niets sociaals of fatsoenlijks aan. Een oorlogsbelasting, die gepresenteerd wordt als een vrijheidsbijdrage, moet vanaf 2028 ongeveer 5,1 miljard euro opleveren. Het grootste deel daarvan, 3,4 miljard euro, wordt opgehaald bij de burgers. Vrijheid blijkt duurder voor een vuilnisophaler dan voor een Tweede Kamerlid of een chirurg, terwijl talloze adviesraden vroegen om de belasting op vermogen te verhogen in plaats van de belasting op arbeid. Het vullen van deze extra belastingpot via de arbeidsongeschiktheidsheffing van bedrijven is voor mijn fractie ongehoord. Hoe rechtvaardigt het kabinet zo'n maatregel?
Voorzitter. De kloof tussen arm en rijk wordt opnieuw groter. Hoe rechtvaardigt de minister-president dit? Het is mooi om de instituties van de rechtsstaat te versterken, maar als het sociaal weefsel voor de samenleving steeds zwakker wordt, lijkt dat dweilen met de kraan open. Graag een reactie.
Voorzitter. Laten we duidelijk benoemen wat het pompen van miljarden euro's extra in defensie betekent. Het betekent geld steken in oorlog, om mens en dier te doden en om natuur, cultureel erfgoed en de huizen van onschuldige burgers te vernietigen. Het betekent bijdragen aan een wapenwedloop en het ondermijnen van klimaatambities. Waar is de aandacht voor diplomatie en voor de-escalatie? En waarom investeren we in peperdure tanks als de huidige oorlogsvoering vooral gebeurt via drones en sabotageaanvallen? Graag een reactie van de minister. Waar is de brede welvaart gebleven? Veiligheid is meer dan de afwezigheid van een vijandelijke mogendheid. Het is schone lucht, toegang tot gezond voedsel, betaalbaar onderwijs en zorg en aandacht voor de volgende generaties. Kan de premier daarop reflecteren?
Voorzitter. Dan landbouw en natuur. Aan de slag! Of toch niet? Het stikstoffonds van 20 miljard is terug, maar verder lijkt het de echo van BBB. De ambitie om de stikstofdoelen van 2030 te halen, wordt losgelaten. Waar halvering de afspraak was, vindt het kabinet 25% tot 35% nu ook prima. Wat is er nog over van de stelling van de leider van D66 uit januari 2025 dat de veestapel gehalveerd moet worden? Is dat niet langer nodig? En als dat niet langer nodig is, wat is daar dan de oorzaak van? Wat is er veranderd om die stelling te verlaten?
Voorzitter. De kritische depositiewaarde wordt losgelaten, in strijd met het advies van de Raad van State. Peperdure stoppersregelingen blijven vrijwillig, terwijl het niet de grootste vervuilers zijn die daarvan gebruikmaken. Opnieuw zien we uitvluchten in luchtwassers, koeientoiletten en eiwitarm veevoer. Hoe denkt het kabinet Nederland op deze manier van het stikstofslot te halen? We horen het graag.
Voorzitter. De dieren vinden we in het kabinetsplan terug onder het kopje overig. De partij die het ooit met de Partij voor de Dieren eens was dat er in dit land veel te veel dieren een miserabel leven leiden in de vee-industrie, laat diezelfde dieren nu in de steek. Alleen met de maatregel van het afromen van dierrechten — niet te verwarren met dierenrechten, want dierrechten betekent hoeveel dieren je mag exploiteren — dus met het afromen van dierrechten van geiten en kalveren, redden we het niet. Het convenant Dierwaardige veehouderij is een doekje voor het bloeden. Concrete plannen om het leven van honderden miljoenen kippen, koeien, varkens en geiten in Nederland beter te maken, ontbreken. Waar blijft de handhaving van het verbod op het knippen van staarten bij biggen? Krijgt de NVWA eindelijk meer geld om misstanden aan te pakken? En wat zijn de plannen voor pandemische paraatheid? Graag een reactie van de minister.
Voorzitter. We lezen dat dit kabinet bindende afspraken wil maken met glastuinbouw, akkerbouw en ketenpartners om het gebruik van landbouwgif fors te beperken. Wordt daarbij alleen gekeken naar de milieubelasting of ook naar gezondheidsschade? Hoe kijkt het kabinet aan tegen het voorzorgsbeginsel? Graag een reactie.
Voorzitter. Het kabinet wil natuurgebieden met elkaar gaan verbinden. Daar zijn wij blij mee, maar tegelijkertijd moeten er oefenterreinen en legerkazernes in diezelfde natuurgebieden komen. Hoe ziet de minister-president dit? En hoe gaat de minister van Defensie om met de kritiek van de Raad van State op de Wet op de defensiegereedheid in dit kader? Graag een reactie.
Voorzitter. De uitstoot van de industrie is nauwelijks gedaald. Vrijwillige afspraken werken niet. Ook nu worden harde keuzes uitgesteld. De afschaffing van de CO2-heffing en het voortzetten van fossiele subsidies spreken boekdelen. De Wetenschappelijke Klimaatraad adviseert het kabinet keuzes te maken en daarbij breder te kijken dan naar economische waarden alleen. Ook de effecten op natuur, milieu en volksgezondheid zouden bij die keuze betrokken moeten worden. Zo bezien zouden Tata Steel en kunstmestfabriek Yara dicht moeten. Kan de minister daarop reageren?
Voorzitter. Bezuinigen op ontwikkelingshulp of ontwikkelingssamenwerking maakt de wereld onveiliger en zorgt uiteindelijk voor meer vluchtelingen en asielzoekers. Toch kiest het kabinet ervoor om de koppeling tussen ontwikkelingssamenwerkingsgelden en het bruto nationaal inkomen niet te herstellen, ondanks aangenomen moties in de Eerste Kamer en in de Tweede Kamer. Kan de minister-president daarop reflecteren? Waarom wil Nederland wel voldoen aan de NAVO-norm, maar niet aan de OESO-norm van 0,7% steun voor de allerarmsten?
Voorzitter. Klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en dierenleed vragen om daadkracht, maar het kabinet kiest voor uitstel en halve maatregelen ten koste van natuur, dieren en toekomstige generaties. Extra schrijnend vinden wij dat de miljarden voor Defensie bij lage inkomens worden opgehaald, terwijl een grote maatschappelijke discussie over het nut van die miljarden ontbreekt. Onze deur staat open, maar dan vooral voor de heer Jetten zoals we hem als Klimaatminister kenden. Onze deur staat niet open voor militarisering en uitstelgedrag bij de verbetering van de positie van dieren, natuur en milieu.
Voorts zijn wij van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie.
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Van Bijsterveld van JA21.