Verslag van de vergadering van 13 april 2026 (2025/2026 nr. 25)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 20.56 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Van Hattem i (PVV):
Dank, voorzitter. "De situatie in de asielopvang is urgent en kritiek. De asielketen loopt tegen de grenzen van het mogelijke aan en dat is de afgelopen tijd weer duidelijk zichtbaar door de grote druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel en de gevolgen die dat heeft voor de directe omgeving." Zo opende de minister van Asiel en Migratie zijn brief van eind maart aan alle Nederlandse burgemeesters. Deze constatering is een open deur, want door open grenzen barst Nederland uit zijn voegen door de aanhoudend hoge asielinstroom. Iedere week is er een instroom van zo'n 900 asielzoekers, met jaarlijks complete steden erbij qua aantallen, meer dan 55.000 nareizigers in de wacht en vele tienduizenden illegalen. Het gaat maar door. Nederland is bomvol. Voor onze eigen mensen is er geen huis meer te vinden en de asieloverlast is enorm. Deze asielwetten komen dus geen dag te vroeg. Sterker nog, als de minister zo nadrukkelijk stelt dat de situatie "urgent en kritiek" is, is het dan niet hoog tijd voor een acute asielstop? Graag een reactie van de minister hierop. Want wanneer is het dan wel urgent en kritiek genoeg om tot een asielstop te komen? Andere EU-lidstaten zijn wél bereid om zulke maatregelen te nemen. Zij streven ons land voorbij qua maatregelen, waardoor Nederland het asielafvoerputje van Europa blijft als we niets doen.
Verder zegt de minister in deze brief "hard te werken om de instroom omlaag te krijgen". Kan hij noemen waar dat uit blijkt en welke resultaten hij kan laten zien? Ook noemt hij de behandeling van de vandaag hier in de Eerste Kamer voorliggende Asielnoodmaatregelenwet en de Wet invoering tweestatusstelsel in zijn brief. Hij stelt hierover: "Na goedkeuring wordt een reeks instroombeperkende maatregelen met onmiddellijke ingang van kracht." Kan de minister bevestigen dat na goedkeuring van deze Kamer hij deze wetten onmiddellijk laat ondertekenen en publiceren? Kan hij nader verduidelijken wat hij precies onder deze "reeks instroombeperkende maatregelen" verstaat?
Ook stelt de minister: "Wij spannen ons tot het uiterste in om met alle juridische ruimte die daarvoor bestaat de instroom te beperken." Kan de minister aangeven welke inspanningen dit concreet zijn? Is hij bereid, nu hij alle juridische ruimte wil benutten om de instroom te beperken, staatsnoodrecht vanuit de Vreemdelingenwet in te zetten en dezelfde maatregelen te nemen als andere EU-lidstaten, zoals Duitsland, Oostenrijk en Griekenland, die binnen de juridische ruimte van het Unierecht passen?
Het tweede deel van de brief zet echter in op dwang richting gemeenten om asielzoekers op te vangen, onder dreiging van interbestuurlijk toezicht, oftewel dwang via de asieldwangwet. Dat is geen "grip op migratie krijgen", maar Nederland houden in de wurggreep van de massa-immigratie. Bij Nieuwsuur gaf de minister aan dat hij desnoods zelf azc-locaties in gemeenten wil aanwijzen. Kan de minister aangeven of hij inderdaad op basis van de interventieladder voornemens is om tot indeplaatsstelling over te gaan?
Daarbij gaf de minister aan: "Dat is uiteindelijk wat de wet mij voorschrijft". Uit de memorie van toelichting van de Spreidingswet blijkt echter niet dat deze stap als zodanig aan de minister wordt voorgeschreven. Er wordt juist gesteld: "Niet alle gemeenten worden verplicht om opvangvoorzieningen mogelijk te maken. Ook is bij de behandeling van de Spreidingswet door de toenmalige staatssecretaris aangegeven dat hij de bevoegdheid zou kunnen overnemen." Er is in de wet dus geen imperatieve bepaling richting de minister, maar een kan-bepaling. Is de minister bereid om zijn azc-dwangdreigementen richting gemeenten in te trekken en in plaats daarvan het probleem bij de bron aan te pakken, te weten het stoppen van de asielinstroom? Is hij bovendien bereid om de vreselijke Spreidingswet, oftewel de asieldwangwet, zo snel mogelijk in te trekken? Graag een reactie.
Voorliggende wetten zetten in ieder geval noodzakelijke stappen om het asielbeleid strenger te maken. Zo wordt de asielvergunning voor onbepaalde tijd afgeschaft en wordt met het tweestatusstelsel het recht op nareis beperkt, doordat het recht geldt voor een kleinere doelgroep. Dit geldt ook voor de huidige statushouders. Deze maatregel wordt bovendien niet verder geregeld in het Europees Asiel- en Migratiepact.
Verder ziet de Asielnoodmaatregelenwet ook op een aantal zaken die niet nader worden geregeld in het Europees Asiel- en Migratiepact, zoals het afschaffen van dwangsommen bij asielprocedures en het afschaffen van de voornemenprocedure, wat een lang gekoesterde wens van de IND is. Bovendien is Nederland het enige land in Europa met zo'n voornemenprocedure. Deze maatregelen komen boven op het Migratiepact, wat deze wetgeving als zelfstandige wetgeving extra noodzakelijk maakt.
Ook een uitbreiding van de ongewenstverklaringen is belangrijk, ook om criminele vreemdelingen te laten vertrekken. Er wordt verwacht dat deze maatregel bijdraagt aan een effectievere handhaving van vertrekplichtigen.
Daarbij komt de strafbaarstelling van illegaliteit. Het kabinet heeft eerder aangegeven dat "de strafbaarstelling van illegaal verblijf wel degelijk kan bijdragen aan meer grip krijgen op migratie en een effectiever terugkeerbeleid, en dat het voor hand ligt dat een strafrechtelijke sanctie als extra negatieve prikkel bijdraagt aan gedragsbeïnvloeding". Van de voorgestelde strafbaarstelling op zichzelf moet volgens het kabinet ook een afschrikkende werking uitgaan. Het kan daarbij helpen om illegale komst en illegaal verblijf in Nederland te voorkomen en tegen te gaan.
Verder zegt de regering: "Met de strafbaarstelling krijgen politie en justitie juist meer mogelijkheden om handelend op te treden als een criminele, niet rechtmatig verblijvende vreemdeling wordt aangetroffen, maar uitzetting vanwege tegenwerking door de vreemdeling niet mogelijk is. Wanneer vreemdelingenbewaring niet mogelijk is, zal de vreemdeling nu nog worden heengezonden en mogelijk opnieuw met het strafrecht in aanmerking komen. De strafbaarstelling kan de naleving van de verblijfsregels verbeteren en zo bijdragen aan een effectief terugkeerbeleid, met name ten aanzien van criminele overlastgevende vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf."
Ook zegt de regering: "Daarmee wordt een duidelijk signaal afgegeven om Nederland niet aantrekkelijker te maken dan de omringende lidstaten. Gelet daarop wordt opgemerkt dat ook andere Europese landen illegaal verblijf sanctioneren. In verschillende andere EU-lidstaten, zoals Duitsland, België en Italië, bestaat er ook een strafbaarstelling van illegaal verblijf."
Tevens geeft de regering aan: "Het OM heeft aangekondigd een vervolgingsbeleid te zullen gaan ontwikkelen ten aanzien van de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Daarin zal de mate waarin een vreemdeling crimineel of overlastgegeven verdrag vertoont als relevant belang worden betrokken."
Ook geeft het kabinet aan dat strafbaarstelling van illegaliteit indirect kan leiden tot ongewenstverklaring. Ik citeer: "De vaststelling dat een vreemdeling bij herhaling een in de Vreemdelingenwet strafbaar gesteld feit begaat, is grond voor het opleggen van een ongewenstverklaring op grond van artikel 67, eerste lid, onder a van de Vreemdelingenwet. Dit kan zijn het niet naleven van een meldplicht of gebiedsverbod; handelingen die nu al in artikel 108 van de Vreemdelingenwet strafbaar zijn gesteld. Door dit artikel in de Vreemdelingenwet op te nemen, kan het meermalen plegen van het feit ook leiden tot een ongewenstverklaring. De ongewenstverklaring voorkomt dat procedureel een rechtmatig verblijf ontstaat bij de nieuw ingediende reguliere verblijfsaanvraag. Hierdoor loont het niet om kansarme reguliere verblijfsaanvragen te doen. Deze kansarme aanvragen leggen thans beslag op de IND-capaciteit en hebben vooral tot doel om procedureel rechtmatig verblijf te genereren en uitzetting te voorkomen." Ik haal die citaten allemaal niet voor niets aan, want ik mag ervan uitgaan dat de minister deze opvattingen van zijn ambtsvoorgangers onderschrijft.
Dit zou dus ook op steun van het CDA moeten kunnen rekenen. In 2020 pleitte toenmalig CDA-Kamerlid Van Toorenburg nog voor het strafbaar stellen van illegaliteit voor uitgeprocedeerde asielzoekers die niet meewerken aan terugkeer. Bij de Tweede Kamerbehandeling van deze wetten merkte CDA-leider Bontenbal op dat in het regeerakkoord van 2014 van VVD en PvdA ook de strafbaarstelling van illegaal verblijf was opgenomen. We zouden dus brede steun hiervoor mogen verwachten.
Nederland heeft genoeg van de asielellende. Afgelopen week zagen we weer de totale ontwrichting: overlast, geweld en intimidatie door asielschorem op bussen naar Ter Apel. Daarbij stroomt Ter Apel vol met lieden met een onbekende nationaliteit, zo bleek afgelopen week. En veelal noemen ze zich ook nog eens Palestijn. Kan de minister aangeven wanneer deze groepen vertrekken en we de grens sluiten voor nog meer van zulke asielprofiteurs? En wanneer worden overlastgevende Syrische "jongeren" nu eens het land uitgezet, die al tijdenlang onze steden onveilig maken?
We moeten keihard inzetten op remigratie van zulke criminele asielzoekers in plaats van nog meer opvangplekken op te tuigen. Zo veroorzaakte afgelopen zomer een groep van 30 jonge Syrische asielzoekers in Den Bosch een golf van intimidatie en geweld. Om daar nog een schepje bovenop te doen krijgt die gemeente nu een opvanglocatie voor zulke alleenstaande minderjarige vreemdelingen in een voormalig politiebureau, mogelijk voor de komende vijftien jaar. Deze locatie wordt gevuld met onder anderen Somaliërs en Syriërs uit Ter Apel en noodopvanglocaties. Voor omwonenden is er geen inspraak mogelijk over de locatie. Kan de minister zich voorstellen dat omwonenden zich bedreigd voelen door zulke maatregelen? Wil hij echt doorgaan met het leven van onze eigen Nederlandse inwoners verzieken, of gaat hij nu daadwerkelijk de instroom en de open grenzen aanpakken?
Door de onophoudelijke asielmassa-immigratie zien we steeds meer vervreemding en islamisering in ons land en steeds minder woningen en voorzieningen voor de Nederlanders. De migratieachtergrond is steevast oververtegenwoordigd bij problemen, zoals oververtegenwoordiging bij criminaliteit, oververtegenwoordiging bij overlast, seksuele uitbuiting en geweld, oververtegenwoordiging bij analfabetisme, oververtegenwoordiging bij antisemitisme, oververtegenwoordiging van gedetineerden in gevangenissen, oververtegenwoordiging bij bijstandsuitkeringen et cetera et cetera. Men zou ook wel kunnen spreken over de "oververtegenwoordigden".
De vandaag voorliggende wetten zijn een belangrijke stap, maar er moet nog veel meer gebeuren. Om te beginnen moet er een asielstop komen en moet er begonnen worden met de uitvoering van het vorig jaar door de PVV gepresenteerde tienpuntenplan. Is de minister bereid om snel werk te maken van het volgende? Eén: grenzen dicht voor asielzoekers. Twee: meer grensbewaking met hulp van het leger. Drie: een tijdelijke stop op gezinshereniging. Vier: statushouders worden uit asielzoekerscentra gezet om ruimte te maken en ze moeten zelf bij familie, landgenoten of anderen gaan slapen. Vijf: Syriërs met een tijdelijke verblijfsvergunning moeten uiterlijk binnen een halfjaar terug naar hun eigen land, desnoods gedwongen. Zes: geen enkel azc er meer bij, maar sluiten. Zeven: twee wetten moeten nog voor de zomer naar de Raad van State, namelijk de intrekking van de Spreidingswet en het wetsvoorstel dat voorrang van statushouders bij sociale huur gaat verbieden. Acht: vreemdelingen die zijn veroordeeld voor ernstige misdrijven verliezen hun verblijfsstatus en moeten het land uit. Negen: van mensen met een dubbele nationaliteit, die worden veroordeeld voor een gewelds- of zedendelict, wordt hun Nederlandse nationaliteit afgenomen en ze worden het land uitgezet. En tot slot tien: de politie moet sneller kunnen ingrijpen bij demonstraties en ordeverstoringen. Ik hoor graag hoe de minister tegenover dit tienpuntenplan staat.
Tot slot. Met deze wetten wordt een stap in de goede richting gezet, maar we verwachten dan ook dat de minister ze niet in de uitvoering gaat afzwakken, inperken of op onderdelen de invoering gaat uitstellen. Hij moet doorpakken en de asielinstroom echt aanpakken.
Ik wil mijn dank uitspreken aan oud-minister Marjolein Faber voor het indienen van deze twee wetten en het harde werk dat hiervoor is verricht.
Ik overweeg in tweede termijn nog een aantal moties in te dienen, onder andere een motie voor een asielstop en een motie voor het zo snel mogelijk intrekken van de Spreidingswet.
Voorzitter, tot zover in eerste termijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Janssen van de SP.