Verslag van de vergadering van 6 oktober 2026 (2026/2027 nr. 03)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 14.58 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Kemperman i (FVD):
Voorzitter. Dank u wel. Tegen de heer Rik Janssen van de SP zeg ik: de ziel van de Kuip ken ik goed. Dat mag wel even gezegd worden.
Voorzitter, leden van het kabinet, toehoorders en Johan. Speciaal voor de premier zeg ik: let's get ready to rumble.
Wat is er met Nederland gebeurd? Er is een historische wooncrisis. De huurmarkt is door eenzijdige overregulering kapotgemaakt en de leefbaarheid in onze grote steden gaat wellicht dezelfde kant op als in de grote steden van Frankrijk, België en Duitsland. De kwaliteit van ons onderwijs, en hierdoor het niveau van onze scholieren, is volgens recente onderzoeken wat betreft basale kennis en vaardigheden verontrustend laag en dalende. Ook de mentale gezondheid van onze jeugd zou ons ernstige zorgen moeten baren. Er zijn nog steeds lerarentekorten en te volle klassen, en er is sprake van taalinflatie vanwege leerlingen die niet eens op het basisniveau Nederlands spreken, waardoor een algehele daling van het taalniveau de norm wordt.
Nog maar vijf jaar geleden vreesden wij voor overbelasting van onze intensivecarezorg en klapten we voor onze zorghelden. Het aantal ic-bedden is sindsdien gedaald met meer dan 10%. De ouderenzorg verschraalt. Onze jeugdzorg verslechtert en is bovendien een fraudespeeltuin. Huisartsen zitten vol. Ziekenhuizen moeten vaker sluiten. Een lichtpuntje is dat het eigen risico, onder massieve politieke druk, dit jaar niet stijgt. Hiervoor waren in het afgelopen jaar overigens al twee afzonderlijke moties aangenomen in beide Kamers. Dit is dus niet zo'n verrassend groot politiek resultaat.
Voorzitter. Onze infrastructuur staat letterlijk op instorten. Deze week kregen we via de NOS nog te horen dat zestien bruggen op ieder moment zouden kunnen instorten. Het tekort van 80 miljard is een politieke keuze. Tientallen miljarden euro's vloeien vooral naar defensie, massa-immigratie en de klimaatagenda, terwijl wegen en spoorbruggen afgesloten worden of dreigen in te storten.
Onze energie is onbetaalbaar en kwetsbaar. De Groningse gasputten zijn kapotgemaakt. De Nord Stream 2-pijpleiding is door onze bondgenoten verwoest. In plaats van energieonafhankelijk zijn we nu energieafhankelijk geworden en moeten we peperduur importeren. Door de energietransitie stagneren onze bouw en bedrijvigheid en loopt het energienet vast. De brandstofprijzen aan de pomp zitten op een alltime high. Nederland is het duurste land van Europa door een aandeel van meer dan de helft aan belasting op een liter diesel of benzine.
Dit kabinet slaat de oorlogstrom, met alle gevolgen van dien. Het gelooft dat de Russen straks doormarcheren tot aan Rotterdam, want dat zeggen de inlichtingendiensten. De premier van Litouwen riep tijdens een gezamenlijke persconferentie met NAVO-baas Mark Rutte op om de Russische dreiging niet te overdrijven en gaf aan dat er geen bewijs is dat Rusland op dit moment een militaire aanval voorbereidt.
Recent gingen in Duitse steden studenten massaal de straat op om te protesteren tegen hun dreigende lot: de dienstplicht. Pistorius, de Duitse minister, reageerde door te zeggen dat het goed is dat er discussie is, maar dat hij ervan overtuigd is dat "deze jongeren straks hun verantwoordelijkheid zullen nemen". Hij bedoelt: naar het front gaan. Dat is me een eufemisme, grenzend aan minachting. Het is dus niet zo verwonderlijk dat vorige week in Münster in Westfalen de heren Merz en Rutte door het publiek werden uitgejouwd toen ze op het balkon een vredesprijs aan elkaar gingen uitreiken. Je ziet dit overigens niet op het NOS-journaal, dat wel vaker wat eenzijdig bericht, maar gelukkig wel in beelden op social media van mensen die ter plekke aanwezig waren. Ik geloof dat minister-president Jetten er ook bij was. Het is dus niet zo vreemd dat in grote delen van Duitsland Alternative für Deutschland massaal aan aanhang wint. Zij willen met Rusland gaan praten in plaats van oorlog voeren. Je kunt het ermee eens zijn of niet, maar grote groepen kiezers willen dit. Als we het hier over democratie hebben, dan telt dat.
In ruim één jaar tijd zegde twee staatssecretarissen toe dat de dienstplicht, of eigenlijk de actieve opkomstplicht, er niet komt in Nederland. Dat was recent nog, op 29 juni jongstleden, hier in de senaat. Het is bijzonder dat er toen met geen woord gerept werd over de selectieve dienstplicht, waarvoor de plannen op dat moment al op het ministerie geprint lagen. Twee maanden later werden die naar de Tweede Kamer gestuurd. Zou voormalig minister Grapperhaus dit bedoeld hebben met "geriatrische beunhazerij" als kwalificatie voor de senaat? Bedoelde hij een gebrekkig geheugen toen hij zich uitliet over de Eerste Kamer tijdens de parlementaire enquête?
Voorzitter. Onze arbeidsmarkt is structureel ontwricht, de bureaucratie is verstikkend en een hoger percentage ondernemers dan ooit overweegt een vertrek naar het buitenland. Wat doet dit kabinet? Het doet handjeklap met dit beleid door beide Kamers, als een slalommende skiër op een ijzige piste. Met dwangpolitiek en verkeerde keuzes worden gemeenten gedwongen de massa-immigratie op te vangen. Boeren worden in de stikstofgekte geslachtofferd voor kwetsbare heideplantjes. Grote delen van onze beschikbare ruimte worden straks opgeëist via de defensienoodwet.
Klimaatangstpolitiek, massa-immigratie, oorlogsfinanciering — dat heet een "vrijheidsbijdrage" — een hogere belasting op arbeid en vermogen en meer macht naar Brussel. Wat doet de bestuurlijke elite? Die legt de stukadoor nog maar eens uit dat hij met zijn peperdure elektrische bus in de 30 kilometerzone de planeet zal gaan redden en de boer dat hij beter kan stoppen om de natuur te redden, want voedsel kunnen we ook uit Zuid-Amerika importeren. Het vertrouwen in de politiek zit volgens het CBS wederom op een historisch dieptepunt. Verkiezing na verkiezing stemmen grote groepen kiezers telkens weer op een andere partij, in de hoop dat er nu iets verandert. De kiezer wil daadkrachtig bestuur en zichtbaar leiderschap, zo stelt een recent nationaal kiezersonderzoek.
Voorzitter. Vorige week nog debatteerde de Eerste Kamer met minister Berendsen over Europa. De rode lijn door dit debat was dat Brussel te groot, te dominant en te duur werd en te ver af komt te staan van de leefwereld van de inwoners van Europa en dat lidstaten te veel van hun soevereiniteit moeten inleveren. De minister antwoordde keurig en hij werkte plichtmatig zijn mapjes af, maar de cri de coeur werd niet gehoord.
Voorzitter. Wanneer de politiek volhardt in het opvoeren van haar afstandelijke rituelen en in haar bubbel blijft oordelen over de wereld van gewone mensen, groeien het onbegrip en hiermee de kloof in de samenleving. Wanneer een premier in de eerste acht maanden van zijn termijn achttien buitenlandreizen maakt en zich vooral presenteert op evenementen, terwijl zijn land en zijn kabinet diep, diep verdeeld zijn, zijn begroting niet sluitend is en niet gedragen wordt en er hele grote uitdagingen liggen in zijn eigen land, dan gaat het mis. Dan vervreemd je van de samenleving, die harder dan ooit om politiek leiderschap vraagt. Ik heb een serieuze vraag. Hoe ziet de premier dit zelf? Binnenlandse politiek is toch geen corvee? Ik krijg hierop graag een antwoord. Ik doel dan op een antwoord dat ik voel en dat ik geloven kan. Geen holle, voorspelbare mantra's. Ik moet overigens eerlijk zijn: het kan nog erger. Premier Schoof ging in twintig maanden tijd maar liefst 53 keer op reis. Dat is dan weer een plusje.
De Miljoenennota en de plannen zoals deze gepresenteerd zijn, met een overheidstekort van 2,9% en een koopkrachtdaling van 0,1%, zijn ambitieus te noemen. Als dit de traditie weerspiegelt van conservatief begroten, dan rijst de vraag wie dit minderheidskabinet met deze cijfers in vredesnaam aan een meerderheid durft te helpen. Dat moeten haast wel partijen zijn waarvoor deze cijfers tamelijk betekenisloos zijn, omdat in de goede sociaaldemocratische traditie van Keynes geld immers kan worden bijgeprint en bezit kan worden herverdeeld. Dat helpt onteigening alleen maar in de hand en klinkt hun als marxistische muziek in de oren. We zijn aardig op deze afgrond aan het afkoersen.
De politieke vraag is natuurlijk hoelang de VVD nog in deze coalitie blijft zitten. Wanneer besluiten zij dat dit desastreuze beleid voor de economie en de ondernemers niet meer uit te leggen is aan hun achterban? In de peilingen zakken zij weg. Het meestribbelen met box 3 is VVD-onwaardig.
We hoorden tijdens Prinsjesdag zelfs de commentatoren van de NOS zich hardop afvragen waarom de verwachte lastenstijging voor burgers buiten beschouwing wordt gelaten en geprobeerd wordt om dit alles maar zo stilzwijgend en wheelend en dealend door het parlement te loodsen. Zoals gezegd wordt een koopkrachtdaling verwacht van 0,1% door hogere belastingen en premies op arbeid, maar daar blijft het natuurlijk niet bij. Werkenden met een middeninkomen of hoger inkomen gaan er steeds meer op achteruit. Onze vraag aan de minister van Financiën is dan ook: welke gevolgen zal dit hebben voor onze economie en is dit, net als bijvoorbeeld mogelijke prijseffecten van toenemende schaarste, ook meegenomen in de koopkrachtberekeningen?
Voorzitter. Op de derde dinsdag van september wordt vaak uitgegaan van conservatief begroten. Dat geldt niet alleen voor het op zichzelf staande cijfer van de koopkracht, maar ook voor de verwachte loonstijging en inflatie. Even voor de burgers thuis: de afgelopen jaren hebben wij gezien dat zowel de inflatie als de verwachte loonstijging later in de werkelijke wereld veel harder toenamen dan geraamd. Onze economie wordt telkens harder opgeblazen. Dit werkt op de middellange tot lange termijn door in de prijzen. Uiteindelijk blijven wij betalen voor cijfers die ons steeds als behapbaar of marginaal gepresenteerd worden. Nee, het valt niet mee. Armoede wordt een realiteit die op dit moment voor een groeiende groep Nederlanders helaas al voorstelbaar is. Stagnatie is een realiteit voor jonge mensen die geen woning vinden en hun gezinsplanning moeten uitstellen. En moeite met het halen van het einde van de maand is de harde realiteit voor grotere groepen Nederlanders. Het is onverdedigbaar.
Voorzitter. Wat gaat er gebeuren als dit kabinet straks daadwerkelijk over links zal moeten gaan en als de VVD uit angst voor potentieel zetelverlies haar liberale principes inlevert voor onvervalste progressieve socialistische idealen? Wat zullen de gevolgen zijn voor de verzorgingsstaat, die nog meer migranten moet opvangen, waarbij er nog meer geld naar ontwikkelingshulp en klimaatredding zal gaan? De belastingen zullen meer en meer verhoogd worden voor de hogere inkomens en vermogens en zullen doorberekend worden in prijzen van arbeid, goederen en diensten. Het Rijk legt meer en meer regels op en de uitvoering ligt bij lagere overheden, die als uitvoeringsknechten van progressieve ideologieën de ambtelijke capaciteit nu al niet op orde krijgen.
Voorzitter. We willen niet provoceren of schelden langs de zijlijn. We zeggen dit als betrokken parlementariërs die de teloorgang van Nederland, de schijnbaar marginale verschillen tussen alle partijen en het gewoon weer doorgaan met hetzelfde beleid van de afgelopen decennia, op geen enkele manier meer kunnen uitleggen aan de burgers. Het was twintig jaar geleden, aan de vooravond van de kredietcrisis, al niet meer uit te leggen. Fortuyn waarschuwde hier een kwart eeuw geleden al voor.
Forum heeft als enige partij nooit concessies gedaan. Forum heeft dit voorspeld en heeft een concreet en uitgewerkt plan om het tij te keren, net als een visie die afwijkt van wat hier politiek gemeengoed is. Het maakt namelijk niet uit welk kabinet het roer vasthield de afgelopen vijftien jaar. De koers wijzigde niet of nauwelijks. Forum stelt dat er juist weer vertrouwen moet worden gegeven aan het volk door bindende referenda. Wij vertrouwen de kiezer wel. Wanneer bijvoorbeeld vraagstukken als massa-immigratie, Europese eenmaking en oorlogseconomie zouden worden voorgelegd aan het volk, zouden zij dit naar onze verwachting niet accepteren en verwerpen. Hiervoor moeten wij onze soevereiniteit herpakken, door verstikkende internationale verdragen op te zeggen en bestuursstructuren te verlaten. Met de miljarden die wij hiermee vrijspelen, kunnen kerntaken als zorg, onderwijs, infra en veiligheid weer verbeterd worden en kunnen alle lasten voor de burgers fors omlaag, waarmee het dagelijkse leven in Nederland weer betaalbaar wordt.
Vandaag ligt echter een regelrechte inversie van deze droom die Forum voor Democratie heeft voor. Het is geen twee voor twaalf meer, het is kwart over twaalf. Waarom zien wij toe dat ons mooie land afglijdt en onze samenleving kapotgaat? Alle voorgaande kabinetten hebben genoeg kansen gehad om het verschil te maken en het goede te doen voor ons land en de Nederlanders. Het tegenovergestelde is bereikt en we zijn waar we zijn op dit moment. In veel landen in Europa gebeurt hetzelfde en lijkt de kiezer deze aftakeling te doorzien. Een politieke ommekeer lijkt aanstaande. Ook in Nederland sluiten meer en meer mensen zich aan bij onze beweging. Wij verwachten voor het einde van het jaar 100.000 leden te halen, die zelf onderdeel durven zijn van de door ons gewenste maatschappelijke verandering en durven uitkomen voor een andere mening. Wij danken deze dappere andersdenkers. Stel je eens voor hoe het ook zou kunnen zijn wanneer wij gewoon in de mainstreammedia zouden worden uitgenodigd. Hoe ongemakkelijk zou dat zijn?
Voorzitter, tot zover.
De voorzitter:
Dank u wel, dan geef ik het woord aan de heer … O, ik zie de heer Bovens van het CDA staan voor een interruptie.
De heer Bovens i (CDA):
Ik kon het niet helemaal nalaten om toch een vraag te stellen aan de spreker, mevrouw de voorzitter. Die gaat over het opzeggen van internationale verdragen et cetera. Ik proef daarin een heel nationalistische toon. Dat is inderdaad op dit moment een soort trend aan het worden in Europa. Er zijn landen die internationale verdragen hebben opgezegd. Ik noem het Verenigd Koninkrijk, dat bijvoorbeeld uit de Europese Unie is gestapt. Is dat het perspectief dat u voor de Nederlandse Staat ook heeft, dat we allemaal uit Europa stappen, dus de nexitachtige zaken? Is het nou echt zo dat de negentiende-eeuwse uitvinding van het nationalisme ons zo veel vrede heeft gebracht in de wereld?
De heer Kemperman (FVD):
Nee, ik denk dat onze Engelse vrienden het niet zo slim hebben gedaan met hun brexit. We pleiten ook niet voor een brexit zoals Engeland dat gedaan heeft, maar een slimme uittreding waarin je telkens bekijkt wat de belangen van Nederland zijn en hoe je die het beste kan dienen. Wat ze daar gedaan hebben, is een botte brexit, zonder heel veel zaken goed te regelen, waardoor onder andere de massa-immigratie kon blijven doorgaan. Het gaat veel te ver om dat nu in detail uit te werken. Wij vinden dat een slecht voorbeeld. Daar zou je van kunnen leren. Je zou een slimme uittreding kunnen doen en weer in allerlei handelsverdragen kunnen stappen, zoals IJsland, Noorwegen en Denemarken dat doen. Orde.
De voorzitter:
Ik zou graag wat rust willen hebben in de zaal. Dan geef ik de heer Bovens weer het woord.
De heer Bovens (CDA):
Het riekt mij een beetje naar een beweging als America first. Daar hebben wij toen hele leuke filmpjes van gemaakt. Ieder land deed dat. Sterker nog, in Limburg zijn nog filmpjes gemaakt in de trant van "Limburg uit Nederland" en "Maastricht uit Limburg", allemaal van dat soort mooie filmpjes. Ik vraag mij af of de spreker werkelijk meent dat dat nou een verbetering is voor bijvoorbeeld de groei van de wereldhandel en onze positie als handelsnatie, onze positie voor kennisverwerving, het internationale bedrijfsleven, ASML, de bewegingen aan de grenzen et cetera. Bewijs je de bevolking daar nou inderdaad een dienst mee? Als u dat inderdaad denkt, hebben we een verschil van mening. Maar goed, het is dan uiteraard aan de kiezer om daar een keuze over te maken. Ik kom nog geen voorbeelden tegen in de wereld waarbij het sluiten van grenzen of het oprichten van muren ooit heeft geleid tot een verbetering van de positie van de burger.
De heer Kemperman (FVD):
Laat ik vooropstellen dat we constateren dat de overdracht van soevereiniteit aan Europa, het meegaan in allerlei internationale handelsverdragen en de belemmering die Europa ons oplegt op alle domeinen waar we het vandaag met elkaar over hebben, vaak niet in het belang van Nederland zijn. Nederland is eeuwenlang prima in staat gebleken om zelfstandig handel te drijven met de rest van de wereld. Sterker nog, daar waren we toonaangevend in; daarom werden we gekend en gerespecteerd. Sinds de overdaad, de te grote toename van bemoeienis en regelzucht van Europa en het opgaan in grotere structuren is het niet beter gegaan met de Nederlandse economie en de welvaart. Daar willen wij kritisch naar kijken. We willen niet gelijk alles opzeggen en doorscheuren op trumpiaanse … Dat speelt allemaal niet. Wij willen gewoon kijken naar hoe we als Nederland onze eigen zaakjes beter en goed kunnen regelen, zoals we het eeuwenlang gedaan hebben en zoals het minder is in de laatste decennia sinds we opgegaan zijn in de grote Europese heilstaat.
De heer Van Meenen i (D66):
Ik heb de heer Kemperman van Forum voor Democratie recent wél in de mainstreammedia gezien, namelijk tijdens zijn aanwezigheid bij de Malieveldrellen en -demonstraties, midden tussen mensen die daar Hitlergroetend en oproepend tot geweld en haat rondliepen. Daar liep hij ook rond. Mijn vraag aan hem is: neemt hij afstand van dat antisemitisme, dat zowel daar op het Malieveld als in zijn eigen partij welig tiert?
De heer Kemperman (FVD):
Ik ben aan de ene kant blij dat de heer Van Meenen deze vraag stelt. Ik vind het jammer dat wij elkaar vandaag misschien wel anderhalf uur een-op-een gesproken hebben en deze vraag voor u schijnbaar niet relevant was. U maakt er dus een politiek punt van. Dat is uw goed recht.
De heer Van Meenen (D66):
Fijn.
De heer Kemperman (FVD):
Ik heb op geen enkele manier sympathie voor de gedachten en de organisaties die daar liepen en die daar protesteerden. Ik heb zojuist tegen de NOS gezegd dat ik blij ben dat ze mij die vraag gesteld hebben, want ik heb het gemeld aan de journalist die een artikel geschreven heeft. Die heeft het waarschijnlijk selectief vergeten, want anders was er geen verhaal. Ik neem afstand van wat daar op het Malieveld was, van het geweld sowieso. Mijn partij heeft dat ook officieel gedaan. Die was daar niet aanwezig en zou daar ook nooit naartoe gegaan zijn. Ik was daar omdat ik een afspraak had in Den Haag en dacht dat er een boerenprotest aanwezig was. Zoals u weet ben ik als Statenlid en woordvoerder zeer begaan met wat er met de boeren gebeurt. Daar heb ik me voor ingezet. Ik ben gaan kijken. Ik wilde weg en ik mocht niet weg. Dat kunt u verifiëren. Voor mij is hiermee de kous af. En als u er nog een politiek spelletje van wil maken en mij van alles in de mond wil leggen, dan ga ik daar niet aan meedoen.
De heer Van Meenen (D66):
Ik leg u niks in de mond; het is gewoon een vraag. Ik stel de heer Kemperman de vraag of hij afstand neemt van zowel het antisemitisme daar alsook in zijn eigen partij. Dat tiert daar welig. Dat kunnen we op alle mogelijke manieren zien. Neemt hij daar afstand van?
De heer Kemperman (FVD):
Laat ik vooropstellen dat wij hier de Algemene Politieke Beschouwingen met elkaar doen, maar kunt u mij voorbeelden geven van het antisemitisme dat zo welig tiert in mijn partij? Ik kan dat namelijk noch in verkiezingsprogramma's noch in uitingen en debatten van mijn collega's hier dan wel in de Tweede Kamer ophalen. Ik vind dat als u mij daarvan beticht, u ook met voorbeelden moet komen en concreet moet worden. Dat doet u niet, dus gooit u weer een wolk op. U laat weer een ballon op en u bevestigt weer dat er schijnbaar iets aan de hand zou zijn met FVD. Ik bestrijd dat ten zeerste en ik vind het zeer verwerpelijk dat u dat doet.
Mevrouw Klip-Martin i (VVD):
Ik ga u ook niks in de mond leggen, maar ik heb wel een vraag. U heeft in mijn bijdrage gehoord dat de grootste alarmbel niet alleen antisemitisme, racisme, neonazisme of wat dan ook is, maar het feit, en zo zie ik ook de opmerking van de heer Van Meenen, dat we de schouders erover ophalen en denken "nou ja, dat is nou eenmaal zo" of "dat is elders ook zo".
Even over dit specifieke voorbeeld. Ik las, en ik ga ervan uit dat dat waar is, dat zowel de AIVD als de NCTV met name politici gewaarschuwd hadden om daar niet naartoe te gaan en geen contact met deze mensen te hebben. Dat was dus eigenlijk nog een soort extra waarschuwingssignaal. Mijn vraag is waarom u dat genegeerd hebt, als ik het kort samenvat.
De heer Kemperman (FVD):
Ik was mij niet bewust van deze waarschuwing. Het vervelende feit is dat wij Prinsjesdag hadden op een dag waarop er normaal gesproken een fractievergadering was. Dan had ik daar misschien kennis van kunnen nemen. Ik was in Den Haag. Ik loop daar. Ik ga even kijken. Ik constateer: dit is niet mijn demo; ik wil hier niet zijn. Ik wil weg en ik mag niet weg. Ik heb aan vijf agenten gevraagd of ik weg mocht, tot het vervelend werd. Ik ben daar vastgehouden. En er was gelegenheid genoeg om een senator van Forum op de foto te zetten. Dan maak je er chocoladeletters boven met "rellen" en dan staat er een keurige man in een pak die daarlangs loopt en die onnozel daarzo was. Ik neem daar afstand van. Dat is het verhaal.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Koffeman van de Partij voor de Dieren.