Verslag van de vergadering van 6 oktober 2026 (2026/2027 nr. 03)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 16.42 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Walenkamp i (Fractie-Walenkamp):
Voorzitter, dank voor het woord. Taal is zeg maar echt mijn ding. Negen hoofdpunten, tien verzoeken. De toekomst van onze jongeren staat centraal. Mijn ogen heb ik daarom niet op de komende verkiezingen of lijsten gericht, maar op wat essentieel is voor de komende generaties.
Eén. Veiligheid en democratie. Wij moeten pal staan voor onze veiligheid en de democratische rechtsstaat en we moeten onze minderheden beschermen. Dan denk ik hier in de allereerste plaats aan onze Joodse gemeenschap, die al eeuwen een goede, mooie bijdrage levert aan Nederland, aan Europa, en die het de afgelopen jaren steeds moeilijker heeft. Ik woon zelf in Utrecht Overvecht. Ik zie dat daar de Joodse inwoners het steeds moeilijker hebben. Ze worden bespuugd en belaagd. De politie kan of wil niks doen. Morgen is het drie jaar geleden dat er iets afschuwelijk verschrikkelijks gebeurd is. Op 7 oktober 2023 viel Hamas Israël aan. Ik ben benieuwd hoe het kabinet dat drie jaar later duidt. Gaat het er de komende paar weken op reflecteren? Hoe relateren ze het aan onze veiligheid en democratie? Antisemitisme is de kanarie in onze kolenmijn.
Twee. Onderwijs. De uitslagen van het rapport van PISA, Programme for International Student Assessment, waren funest en verschrikkelijk. Nederland staat onderaan allerlei lijstjes, in ieder geval wat betreft leesvaardigheid. Slechts 4% van de Nederlandse scholieren scoort goed. 40% scoort gewoon slecht. Dat was 50 jaar geleden veel beter en 40 jaar geleden nog veel beter. We hebben het er eerder hier over gehad. Ik zou het kabinet via u, voorzitter, heel dringend willen vragen om op korte termijn met een plan van aanpak te komen. Deze jongeren vormen namelijk onze toekomst. Als deze jongeren niet geholpen worden, dan gaat het ook de komende jaren met onze economie en bewustwording van de democratie en de rechtsstaat zienderogen achteruit. Ziet het kabinet dat ook zo? Graag een heldere toezegging.
Onderwijs deel twee. Op veel scholen gaan voor de zomervakantie bijna alle leerboeken, of in ieder geval veel, gewoon de kliko in. Als er iets niet duurzaam is, is het dat er ieder jaar voor miljoenen mensen echt heel veel dure boeken gewoon worden weggegooid. Ik vind dat zonde. De Autoriteit Consument & Markt heeft er ook aandacht voor gevraagd. De markt voor schoolboeken werkt dus niet. Stop met de koppelverkoop. Organiseer een goed handhavingsverzoek, geacht kabinet.
Scholen hebben veel werk te doen. Het kost scholen veel moeite om over te stappen. Er gaat heel veel tijd in zitten. Docenten hebben al geen makkelijk beroep. Bij het overstappen moeten zij in de zomervakantie volledig de methode doornemen. Dat gebeurt bijna ieder jaar. Er moeten beter passende leermaterialen ontwikkeld worden, niet alleen voor de leraren en de scholen, maar ook voor de toekomst. Geacht kabinet, beloon de overstappers. Het ministerie van Onderwijs moet dat stimuleren met onorthodoxe maatregelen.
Men kan bijvoorbeeld tijdelijk extra geld geven aan scholen die overstappen naar een andere uitgever. Heel veel les- en werkboeken op Nederlandse scholen gaan maar één jaar mee. Ze worden gewoon standaard weggegooid. Dat is echt een enorme berg afval. Daar kunnen we echt wat aan doen. Bij dezen vraag ik het kabinet, via u, mevrouw de voorzitter, in ieder geval drie toezeggingen op dit dossier. Ik vraag het kabinet om scholen meer ruimte te geven tot bepaling van het lesmateriaal, los van de dwingende monopoliepositie van uitgevers. Twee. Ik vraag het om boetes te geven aan scholen die boeken binnen vijf jaar weggooien. Drie. De opbrengst daarvan plus een bonus moet qua stimuleringsgelden ingezet worden voor scholen die het wél creatief en zuinig aanpakken.
Drie. Gemeentes. We wonen allemaal in een gemeente in Nederland. Ik spreek heel wat gemeentes. Ik heb jarenlang betrokkenheid bij gemeenteraden gehad. Heel wat gemeentes kampen met structurele, krappe en onzekere inkomsten. Ik noem de krappe woningmarkt, de krappe jeugdzorg en de krappe Wmo. Kabinet, gelieve de volgende drie dingen toe te zeggen. Ik doe het maar even kort, gezien de tijd.
Focus op zware gevallen in de jeugdzorg. Het is echt van de ratten besnuffeld — neem me niet kwalijk, mevrouw de voorzitter — dat nu een op de zes jongeren in Nederland … Als leraar betekent het dat ik vijf leerlingen in de klas heb die in de problemen zitten. Dat moet echt anders. Focus op zware gevallen in de jeugdzorg. Organiseer het hele jeugdzorgsysteem zo snel mogelijk echt anders. Het kan echt beter.
Drie. De woningmarkt zit nu op slot. Het is echt idioot dat een hele hoop gewone mensen geen woning kunnen kopen. Kom met concrete voorstellen.
Vier. Over het Nationaal Archief heb ik hier nog niets gehoord. Daarop wordt flink bezuinigd. Daar gebruiken ze de Archiefwet voor. Archieven zijn en blijven belangrijk zodat iedereen toegang kan krijgen tot alle relevante informatie om een reconstructie van het verleden mogelijk te maken, nu en in de toekomst. Dit is een conditio sine qua non voor een goed functionerende wetenschap, journalistiek en tegenmacht, de countervailing power, die we in ons land moeten blijven behouden, zeker ook voor de toekomst. Is het kabinet dat met mij eens?
Het Nationaal Archief zegt dit te moeten doen vanwege de bezuinigingen als gevolg van de nieuwe Archiefwet. Die lees ik heel anders. Geldt dat ook voor u? Het betekent: het afstoten van publiekstaken, stoppen met historisch onderzoek en geen particuliere archieven meer aannemen. Je zou denken: waar maakt die Walenkamp zich druk over? Als alleen overheidsinformatie en overheidsvoorlichting worden bewaard, dan betekent dat buitengewone eenzijdigheid. Dat lijkt me nogal gevaarlijk. Dat is niet conform de countervailing power, die we hier moeten willen cultiveren. Die nieuwe koers is echt gevaarlijk. Dat heeft ook 50% van de medewerkers van het Nationaal Archief aangegeven. Wat gaat dit kabinet daaraan doen?
Vijf. Onze economie ligt aan het infuus en moet gezonder worden. Daar heb ik drie keer eerder op gewezen. Laat ik één punt noemen. ASML-CEO Peter Wennink heeft zeker 30 concrete suggesties gedaan. Ik heb in september vorig jaar om een toezegging gevraagd. Ik geloof dat daaraan gewerkt wordt, maar het is nu tijd voor actie. Ik bedoel dan niet zozeer een staking in het ov. Wat is de stand van zaken?
Ik wil u specifiek vragen wat er gedaan kan worden om de marginale belastingdruk te verlagen. Op Prinsjesdag wordt meestal een pdf gepubliceerd met de tabellen van de marginale druk. Er wordt aangegeven wat men gaat verdienen, hoe dat afgedragen wordt en in welke vorm. Wennink heeft het hier ook over, maar dan ten aanzien van de situatie voor bedrijven. Overigens gaat het dan niet alleen over de befaamde marginale druk, maar ook over het tijdstip waarop de fiscus langskomt, bijvoorbeeld in een relatief vroeg stadium. Dat klinkt herkenbaar. Hij noemt het een "opeenstapeling van maatregelen, waardoor steeds vaker belasting geheven wordt op momenten waarop investeringen bedrijfseconomisch nog geen rendement opleveren". Dit lijkt een ver-van-mijn-bedshow, maar dat betekent dat heel wat nieuwe bedrijven en de start-upscene het steeds moeilijker krijgen. Zie bijvoorbeeld pagina 125 van het rapport-Wennink. Wat gaat u eraan doen om ervoor te zorgen dat het belastingsysteem doelmatiger wordt ingericht?
Zes: werk. Het lukt zeer slecht om mensen in de bijstand aan het werk te krijgen. Zie Binnenlands Bestuur van 30 september, onder andere het interview met hoogleraar Paul de Beer. "Alle initiatieven hebben weinig tot geen zin gehad", aldus hoogleraar Paul de Beer. Dat is echt zorgwekkend. Liever de warmte van een baan dan de kilte van een uitkering, zou ik zeggen. Wil het kabinet toezeggen hier op korte termijn werk van te maken?
Punt zeven. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten zo snel mogelijk worden uitgezet. Dat doen andere landen vele malen beter dan Nederland. Hier heb ik ook drie keer eerder aandacht voor gevraagd. Dit is een heel belangrijk punt. Het zorgt voor meer draagvlak om rechthebbende mensen te blijven ontvangen en om hulp te bieden als mensen die dat recht niet hebben, zo snel mogelijk worden uitgezet. 95% blijft hier hangen en daar doen we niets aan. Dit kan echt niet. Het draagvlak valt weg. Dat ziet u ook aan de zorgen in de samenleving.
Acht. Taal is de sleutel tot integratie, cultuurkennis is de deur tot participatie en OTVEM, Opdracht, Terrein, Vijand/Vrienden, Eigen middelen en Methode, is het succes. Waarom zeg ik dit? Een heleboel nieuwkomers leren met moeite Nederlands op A1-niveau als basisgebruiker, conform de Wet inburgering 2021. Mijn voorstel zou zijn om deze eisen te versterken, ook voor die mensen zelf. Wie binnen twee jaar B2-niveau haalt, krijgt een bonus, bijvoorbeeld een actieve coach om een baan te zoeken. We hebben heel wat vacatures. Geef nieuwkomers die binnen twee jaar B1-niveau of binnen drie jaar B2-niveau halen, een gratis werkbezoek, stage of andere hulp, specifiek op een gebied waar vacatures zijn. Kabinet, wilt u met een plan hiertoe komen?
Kabinet, taal is zeg maar echt mijn ding. Dat gun ik jullie allemaal. Het verrijkt je leven en de maatschappij, en zeker onze jongeren. Met dank aan Paulien Cornelisse. En dan nog iets, ook met dank aan Paulien Cornelisse: het gaat nog weleens mis in de communicatie, dus goed onderwijs is van levensbelang. Ik wens u veel succes. Geef ons perspectief. We zien uit naar de beantwoording.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Van de Sanden. Hij spreekt namens de Fractie-Van de Sanden.