De Eerste Kamer heeft dinsdag 24 maart 2026 een wetsvoorstel verworpen waarmee de regering ondermijning van de rechtsstaat door financiering van maatschappelijk organisaties wilde tegengaan. De fracties van GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie, CDA, D66, FVD, SP, PvdD, BBB, 50PLUS, OPNL, Fractie-Visseren-Hamakers, Fractie- Van de Sanden, Fractie-Beukering stemden tegen het wetsvoorstel. De fracties van SGP, VVD, PVV en JA21 stemden voor het wetsvoorstel. De Fractie-Walenkamp was afwezig.
Met de zogeheten Wet transparantie en tegengaan ondermijning door maatschappelijke organisaties wilde de regering onwenselijke buitenlandse beïnvloeding door middel van ontvangen donaties bij maatschappelijke organisaties in Nederland tegengaan. Deze vorm van financiering kan een risico vormen voor de democratische rechtsstaat.
Tijdens het debat met minister Van Weel van Justitie en Veiligheid op 17 maart bleek dat de Eerste Kamer het eens was met de regering dat ondermijning van de rechtsstaat moet worden tegengegaan. Een deel van de Kamerleden betwijfelde of dit wetsvoorstel daarvoor het juiste middel is. Zij stelden vooral vragen bij de proportionaliteit en uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel. Er waren zorgen of dit middel in redelijke verhouding staat tot het doel.
Zowel burgemeesters als het Openbaar Ministerie (OM) hadden aangegeven dat zij de wet niet goed kunnen uitvoeren en handhaven. Ook vonden de Kamerleden het begrip 'ondermijning' onvoldoende onderbouwd. Voorstanders van het wetsvoorstel waren van mening dat de overheid met dit wetsvoorstel een instrument in handen zou hebben om tegen te gaan dat geldstromen uit onvrije en antiwesterse landen worden ingezet om de Nederlandse samenleving te ondermijnen.
Minister Van Weel zei dat er al geruime tijd zorgen bestaan over beïnvloeding van maatschappelijke organisaties in Nederland via geldstromen vanuit het buitenland. Dat kan een risico vormen voor de democratische rechtsstaat. Daarom wilde de regering daar gerichter zicht op krijgen en waar nodig kunnen ingrijpen. Het gaat hier dus niet om het aanpakken van de goede doelenorganisaties. Het gaat ook niet om organisaties, nationaal of internationaal, die kritisch zijn op de Nederlandse overheid. Hij was het met de Kamer eens dat er stevige waarborgen nodig zijn. Met de amendementen van de Tweede Kamer lag er volgens de minister een duidelijk, gekaderd wetsvoorstel.
Met dit wetsvoorstel zouden maatschappelijke organisaties verplicht worden om inzicht te geven in donaties die afkomstig zijn van buiten de Europese Unie of de Europese Economische Ruimte. Ook zouden stichtingen verplicht worden om hun balans en staat van baten en lasten te deponeren bij het handelsregister. Het wetsvoorstel had geen betrekking op politieke partijen.
Om buitenlandse beïnvloeding door donaties tegen te gaan, zouden de burgemeester, het openbaar ministerie en andere specifiek aangewezen overheidsinstanties de bevoegdheid krijgen om bij maatschappelijke organisaties - zoals stichtingen, verenigingen, kerkgenootschappen en buitenlandse rechtspersonen - gericht navraag te kunnen doen naar buitenlandse giften. Verder zouden stichtingen verplicht worden om financiële stukken voortaan te deponeren bij het handelsregister. Daarnaast zouden enkele toezichts- en handhavingsinstanties van de overheid toegang krijgen tot de in het handelsregister te deponeren balans en staat van baten en lasten van stichtingen.