De Eerste Kamer debatteerde op dinsdag 30 juni met minister Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) over het wetsvoorstel dat de samenvoeging van de gemeenten Wijdemeren en Hilversum regelt. De gemeente Wijdemeren wordt met dit voorstel opgeheven, waardoor het grondgebied van die gemeente wordt toegevoegd aan de gemeente Hilversum. Deze herindeling is op initiatief van de betrokken gemeenten. De beoogde datum van herindeling is 1 januari 2027. De Eerste Kamer stemt op 7 juli over het wetsvoorstel.
Senator Karaaslan (D66) wees in haar maidenspeech op de financiële en personele problemen die Wijdemeren ervoer in het goed kunnen uitoefenen van de wettelijke taken voor de eigen inwoners. Een fusie met Hilversum noemde ze een moedige stap van beide gemeenten. Daarbij wees ze op het brede draagvlak binnen de beide gemeenteraden. Het vastleggen van de eigen identiteit van de dorpen van Wijdemeren in 'dorps-cv's' vindt ze een belangrijke voorwaarde om de bewoners van deze dorpen te betrekken bij dit fusietraject. Het bundelen van specialistische kennis en uitvoeringskracht bij één centrumgemeente (Hilversum) past in het versterken van het verantwoordelijkheidsbesef binnen de beoogde fusiegemeente.
PVV-senator Van Hattem hekelde de manier waarop de fusie van beide gemeenten is voorbereid. Hij wees op het ontbreken van een referendum onder de inwoners en op het niet-honoreren van hun informatieverzoeken op basis van de Wet open overheid. De inwoners van Loosdrecht - een van de dorpskernen van Wijdemeren - voelen zich volgens Van Hattem overvallen door de komst van een asielzoekerscentrum. Dat dit juist op de plek gebeurt waar de gemeenteraad zich bevond, noemde hij een voorbeeld van hoe inwoners gepasseerd worden. Mooie woorden uit een consultancyrapport gaan vóór het luisteren naar het signaal dat inwoners van beide gemeenten bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 in absolute meerderheid hebben afgegeven.
Senator Walenkamp (Fractie-Walenkamp) voerde mede namens Fractie-Van Gasteren het woord. Hij gaf het traject dat tot de fusie moet leiden op basis van het Handboek gemeentelijke herindeling veel onvoldoendes. Om te komen tot deze fusie zijn de verkeerde argumenten gehanteerd. Hij wees op de grote electorale steun voor partijen die bij de Gemeenteraadsverkiezingen van 2022 tegen de fusie waren. Deze uitslag wordt met de herindeling genegeerd en de inwoners van beide gemeentes daarmee gepasseerd. Ook Walenkamp pleitte ervoor om via een referendum de inwoners te raadplegen.
BBB-senator Van Langen-Visbeek stelde dat door samenvoeging van gemeentes, het gemeentebestuur op steeds grotere afstand van de eigen inwoners komt te staan. De participatie van beide gemeentes in dit traject moet meer zijn dan een vinkje in een logboek. Zij vroeg zich af of de fusieplannen niet in strijd zijn met artikel 5 van Europees Handvest inzake lokale autonomie. Hoe voorkom je bovendien dat versterkt financieel toezicht - zoals bij Wijdemeren het geval was - op gemeentes niet verwordt tot een hefboom voor verdere gemeentelijke fusies? Meer in brede zin vroeg ze zich af of door steeds verdergaande gemeentelijke samenvoegingen lokale identiteiten en naoberschap niet in het gedrag komen.
Senator Kemperman (FVD) stelde de beslotenheid ter discussie waarbinnen de lokale politiek tot het oordeel kwam dat de fusie voor Hilversum en Wijdemeren goed voor beide zou zijn. Het vertrouwen dat kiezers in beide gemeenten aan die partijen hadden gegeven die tegen de fusie waren, was geen blanco cheque om vervolgens naar eigen inzicht anders te handelen. Ook hij pleitte ervoor om alsnog een referendum te organiseren om de inwoners zich te laten uitspreken over de beoogde fusie.
Minister Heerma van BZK stelde dat gemeentelijk herindeling geen doel op zich is. Deze indeling is nodig gebleken om de slagkracht van beide gemeenten te versterken. Hij wees de Kamer erop dat de herindeling op verzoek van de gemeenten zelf is, die daarmee bestuurlijke verantwoordelijkheid hebben genomen. Hij zegde toe om de Wet algemene regels herindeling (Wet ARHI) te betrekken bij de eind dit jaar op te leveren evaluatie van de rijksvisie op de regio.
Er zijn vier moties ingediend:
-
-De motie-Van Hattem over een referendum over de herindeling van de gemeenten Hilversum en Wijdemeren.
-
-De motie-Van Langen-Visbeek c.s. over een juridische toets van de ARHI-procedure.
-
-De motie-Van Langen-Visbeek c.s. over maatschappelijk draagvlak voor gemeentelijke herindelingen.
-
-De motie-Van Langen-Visbeek c.s. over een onafhankelijke evaluatie na drie jaar.
De minister heeft de ingediende moties ontraden.