Gesprek over tegengaan discriminatie en racisme

De bijeenkomst startte met een inleiding van Joyce Sylvester, voorzitter van de voormalige Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme. Na de toeslagenaffaire en de Black Lives Matter-protesten kreeg de staatscommissie in 2022 van de Tweede Kamer de opdracht om onderzoek te doen naar discriminatie in Nederland. Daarbij keek zij naar de aard, omvang en oorzaken, maar ook naar de rol van de overheid en het gebruik van risicoprofilering. De staatscommissie publiceerde hierover sinds 2022 diverse rapporten.

Tijdens het gesprek bleek dat senatoren vooral wilden weten wat er met de aanbevelingen uit die rapporten is gedaan, hoe de opvolging verankerd is en wat er nog meer kan (of moet) worden gedaan. Sylvester zei bij overheidsorganisaties de bereidheid te zien om met het thema aan de slag te gaan. Mirko Noordegraaf, vicevoorzitter van de voormalige staatscommissie, wees op de toepassing van de discriminatietoets. Die heeft volgens hem effect omdat overheidsorganisaties als gevolg van zo'n toets daadwerkelijk hun beleid en processen aanpassen.

Senator Karaaslan (D66) zei dat discriminatie en racisme vaak in (onbewuste) aannames en overtuigingen in de hoofden van mensen zit. Wat kunnen we daaraan doen? Sylvester antwoordde dat die beelden vaak historisch gevormd zijn. Daarom is bewustwording een belangrijk element in de discriminatietoets. 'Ambtenaren gaan niet naar hun werk met de gedachte om bewust te gaan discrimineren', aldus Sylvester. Volgens Noordegraaf zou de discriminatietoets wel een 'wat meer verplichtend karakter' mogen hebben bij overheidsorganisaties.

Ook senator Talsma (ChristenUnie) wilde weten hoe het beter kan. Volgens Sylvester mist meerstemmigheid: 'Overheid, zorg dat je divers wordt en een afspiegeling van de samenleving vormt.' Zij wees daarbij ook op de rol van de Kamerleden zelf bij het monitoren van de uitvoering van aanbevelingen. Senator Fiers (PRO) deelde een persoonlijk dilemma: wat doe je als politicus wanneer in een debat onbetamelijke opmerkingen worden gemaakt? Volgens Sylvester kunnen uitspraken van politici leiden tot verspreiding van discriminatie en racisme: 'Als u het laat lopen, dan heeft dit ernstige consequenties.'

Senator Perin-Gopie (Volt) vroeg wat er in het stelsel nodig is om discriminatie en racisme effectief aan te pakken. Volgens Noordegraaf zou de kabinetsreactie op het eindrapport precies daarover moeten gaan. Sylvester benadrukte dat vooral een goede samenwerking tussen betrokken organisaties en loketten belangrijk is, zodat mensen adequaat worden doorverwezen bij discriminatiemeldingen. Een effectieve aanpak is nodig want de maatschappelijke en financiële gevolgen van discriminatie zijn hoog. Sylvester noemde als voorbeeld de herstelbetalingen na de toeslagenaffaire.

Senator Straus (VVD) sloot af met de vraag of er niet meer nodig is dan de aanbevelingen die de voormalige staatscommissie heeft gedaan. Sylvester: 'We gaan stapje voor stapje. Begrijp mij goed, het kan mij niet snel genoeg gaan. Maar vanuit historisch perspectief gezien komen we steeds verder. Ik geloof daarin.' Zij sprak daarbij de wens uit dat de overheid een gelijkheidsplicht invoert. Dat is een wettelijke verplichting die overheidsinstanties en publieke organisaties opdraagt om proactief discriminatie te bestrijden en gelijke behandeling actief te bevorderen.