Verslag van de vergadering van 13 april 2026 (2025/2026 nr. 25)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 23.21 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Walenkamp i (Fractie-Walenkamp):
Dank, voorzitter. Vandaag staan we bij een waterscheiding: gaan we de Rubicon over? Het motto hier moet zijn "lever maatwerk". Voor ons liggen twee asielwetten en één novelle. Wij hopen dat dit de politie en de IND concreet gaat helpen om het land veiliger te maken. Gaan deze twee wetten en de novelle de asielstroom echt beperken? We hopen het van harte. Je kunt op verschillende manieren kijken naar illegalen of ongedocumenteerden; ze bestaan uit heel veel verschillende groepen. We hopen dat u maatwerk wilt leveren. Het WODC schatte in 2020 dat er 23.000 tot 58.000 ongedocumenteerden in Nederland zijn. Volgens IND-medewerkers die ik sprak en kerkelijke hulpverleners zijn het er zeer waarschijnlijk meer. Eén IND-man zei mij dit weekend nog, met cijfers van de IND zelve, dat er 200.000 illegalen in België zijn en in Nederland waarschijnlijk in Nederland al snel anderhalf keer meer, dus 300.000. Het verschil tussen het laagste en het hoogste cijfer uit serieuze bronnen — 23.000 versus 300.000 — is significant onwerkbaar. Deelt u de opvatting dat de overheid deze groepen duidelijk in beeld moet krijgen en houden, ook uit het oogpunt van volksgezondheid en veiligheid, voor die mensen en ook voor ons? De novelle aanpassing strafbaarstelling illegaal verblijf ligt lastig bij in ieder geval ongedocumenteerden, hulpverleners, politie, IND en gemeenten. Met al die mensen heb ik proberen te spreken. Ubi bene, ibi patria. Waar het goed is, is mijn vaderland, schreef onze grote humanistische filosoof Erasmus. Wij begrijpen dus dat gelukszoekers hierheen komen. Dat zouden wij misschien zelf ook doen. Het wordt alleen onwerkbaar als we iedereen hier toelaten. We moeten dus grenzen stellen. Dat is niet leuk, maar wel begrijpelijk. Deelt de regering deze visie?
A. Diverse jongeren die ik gesproken heb, ook jongeren die ongedocumenteerd zijn, minderjarig en meerderjarig, maken zich zeer grote zorgen. Ze hebben geen Nederlandse nationaliteit en hun ouders ook niet. Een deel van hun ouders werkte hier als schoonmaker, zorgverlener, medewerker in slachthuizen of seizoensarbeider in kassen et cetera. Ik heb er acht gesproken. Deze scholieren, studenten, jonge werkenden, mensen maken zich echt zorgen. Ze zijn hier geworteld en niet in een andere taal of cultuur. Deze scholieren en studenten hopen dat u toch enige toezegging kunt doen, ook op basis van wat er hier eerder is gezegd, wat er wel of niet in de novelle staat en wat wel of niet in de memorie van toelichting zit. Ik heb huilende leerlingen aan de deur gehad. We hopen dus dat u nadenkt over een soort tussenstatus, zoals in diverse landen mogelijk is. Welk perspectief biedt u deze jongeren en welke garanties?
B. Ik heb diverse hulpverleners gesproken, onder andere vanuit de katholieke kerken en het Leger des Heils. Ik ben ook door vier bisschoppen gebeld. Zij vragen zich af of het criminaliseren van ongedocumenteerden echt gaat helpen. Dat is de perceptie. We hopen dat u die perceptie weg kunt nemen. Vreemdelingendetentie kan immers nu al. Leiden de voorgestelde wetten en novelle echt concreet tot meer middelen en een betere aanpak van overlast door illegalen? Wij vernemen graag een concreet antwoord en ook veiligheidsgaranties voor hulpverleners die bed, bad, brood leveren. Of het waterdicht is? Het lijkt erop. We horen graag een harde toezegging.
C. Dit is geen tijd voor utopieën. Ik heb diverse politiemensen gesproken, zowel hoog aan de top — die zijn hier aanwezig geweest — als ook lokaal, in dit geval in Utrecht en Amsterdam. Mij valt op dat de mensen hoog in de boom redelijk kritisch zijn. Zij vragen zich af of deze wetten en novelle gaan helpen bij de asieluitdagingen, terwijl de lokale agenten toch echt wel mogelijkheden zien. Dat wil ik wel gezegd hebben en als u dat echt wilt, laat ik dat de griffier zien. Ik geef één heel concreet voorbeeld, namelijk het Bollendak in het centrum van Utrecht. De politie vertelt me dat er 242 overlastgevers in beeld zijn, waarvan ongeveer de helft meerderjarig is. Een deel is illegaal en al dan niet bij het COA betrokken, waarvan 162 Syrische, Algerijnse en Marokkaanse jongeren. Er is dus wel heel duidelijk een specifiek probleem. Mogelijk kan deze wetgeving helpen, maar we moeten niet de verkeerde mensen criminaliseren. Stam- en gangconflicten worden hier uitgevochten, vertelde de agent. Wij denken dat dit soort wetten wel degelijk kunnen helpen om mensen die misbruik maken, aan te pakken. De nieuwe A-status en B-status kunnen de politie helpen, hebben die drie agenten tegen mij gezegd. "Dan weet ik sneller waar ik aan toe ben en heb ik mogelijkheden om te ingrijpen waar het nodig is."
Een zeer dringend probleem dat ik van die 23 politiemensen te horen kreeg, is: heeft de politie wel voldoende capaciteit? Ik geef maar één voorbeeld. Sinds 2012 is de politie in Utrecht nauwelijks gegroeid in fte terwijl er veel meer mensen wonen, werken en crimineel gedrag vertonen. Er zijn dus veel meer politieagenten nodig. Die werken voor onze veiligheid. Die hebben wel wat vragen over de arbeidsvoorwaarden gesteld. We hopen dus dat u te zijner tijd — het hoeft niet per se morgen — daar aandacht aan wilt besteden. Hoe krijgt u meer politie? Hoe krijgt u meer geld en betere arbeidsvoorwaarden voor deze mensen?
Ik denk dan niet alleen maar aan die politie, maar ook aan de IND. Ik heb drie mensen gesproken die bij de IND werken. Zij hebben aangegeven dat er wel mogelijkheden in deze wetgeving zitten, maar dat zij wel een paar concrete vragen hebben. Daar kom ik zo op. De politie gaf nog een paar suggesties. We kunnen moeilijk alles prioriteit geven. Als we tien dingen prioriteren, wordt het voor hen veel moeilijker. Ik heb even een heel concreet punt, waaraan voor een gedeelte al gewerkt wordt. We hopen dat u daar aandacht voor heeft, namelijk de psycholance. Ongeveer 80% van de politieoproepen is gerelateerd aan zorg en veiligheid, bijvoorbeeld psychiatrische patiënten. Voor een gedeelte zijn dat ook de overlastgevende ongedocumenteerden. Kunt u op een moment te zijner tijd — het hoeft niet per se morgen — daarop ingaan en daar meer aandacht aan besteden, ook om het echte politiewerk, het echte veiligheidspolitiewerk, aan de politiemensen over te laten en de zorg aan de echte zorgmensen? Bij de politie in Utrecht zit 7,3% ziek thuis, dus het ziekteverzuim is zó hoog. Er moet dus echt wat aan die capaciteit en de prioriteit worden gedaan, maar daar heb ik nog niet heel veel over gehoord. We hopen dat u daar concreet op in kunt gaan. De medewerkers op de werkvloer bij de IND gaven mij duidelijk aan redelijk blij te zijn en ook wel mogelijkheden te zien, maar ze willen wel duidelijkere regels, snellere procedures en concretere resultaten kunnen boeken op korte termijn. We hopen dat u deze observatie deelt en ook duidelijkheid verschaft.
D. Meerdere wethouders en burgemeesters heb ik gesproken. Zij maken zich veelal zorgen over de gevolgen van deze drie wetten. Ze zijn bang dat 70% à 80% van de illegalen onderduikt en buiten beeld komt. Ziet het kabinet dit ook zo? Zo ja, wat ga u hieraan doen? Zo nee, wat gaat u dan ondernemen?
Dan twee problemen die ik eerder heb aangekaart. Ik vraag naar de stand van zaken. Eén: femicide. Een derde wordt gepleegd door Syrische nieuwkomers. Iedere week één vrouw in Nederland dood, iedere week een paar vrouwen gewond. Dat is toch echt wel een probleem. Dus graag de stand van zaken qua voorlichting, betere preventie, een plan van aanpak zou ik bijna zeggen, lik-op-stukbeleid, vroegsignalering door hulpverleners. We horen graag wat u gaat doen.
Het tweede concrete punt waarop ik eerder heb geduid is dat slechts 20% van de uitgeprocedeerde asielzoekers terugkeert naar het land van herkomst. Heeft u al plannen voor — nou, noem er drie — bijvoorbeeld de Noord-Afrikaanse landen Marokko, Algerije en Tunesië? Die krijgen vrij veel geld via de NDICI-gelden, de voormalige ENI-gelden van de Europese Unie. Daar levert Nederland ook een behoorlijke bijdrage aan. Nederland levert ook geld aan ontwikkelingssamenwerking. Bent u bereid dat in te zetten als pressiemiddel om ervoor te zorgen dat die landen wel de uitgeprocedeerde asielzoekers terugnemen? Welke landen gaat u prioriteren en hoe gaat u dat aanpakken? Deze akkoorden, we hopen dat u erin slaagt.
Voorzitter. Idealisme is mooi, realisme is een deugd. Als de minister onze zorgen kan wegnemen, als de minister onze vragen en toezeggingen beantwoordt op een wijze waar wij fiducie in hebben, dan willen wij graag voor deze wetten stemmen. Het kan wél. We hopen het. Nederland verdient het, u verdient het en ook de ongedocumenteerden verdienen duidelijkheid. Dan denk ik ook aan die scholieren die nu echt in zak en as zitten. Ik denk ook aan de politie, die nadrukkelijk aan mij vraagt: we hebben grote behoefte aan duidelijke kaders en dito bevoegdheden. Wij hopen dat u concrete toezeggingen doet, alstublieft.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Schalk.
De heer Schalk i (SGP):
Respect voor alle gesprekken die heer Walenkamp heeft gehouden. Hij heeft één formulering gebruikt waar ik een vraag over heb. Het hoeft niet lang, maar kan hij in één zin vertellen wat hij bedoelt met een tussenstatus?
De heer Walenkamp (Fractie-Walenkamp):
Er zijn diverse landen, bijvoorbeeld bepaalde staten in Amerika, waar een tussenstatus bestaat voor jongeren die een opleiding volgen en die eigenlijk geen recht hebben op opvang. Zij kunnen dan ook een bsn-nummer krijgen. Dat terwijl een sofinummer vanaf 1992 in Nederland niet meer mogelijk is voor deze groep, en sinds de Koppelingswet van 1998 ook niet meer. Wij zoeken naar een tussenoplossing. De tussenstatus is een mogelijkheid — als u een betere mogelijkheid heeft, horen wij dat graag — om deze jongeren kansen te bieden.
De heer Dittrich i (D66):
Een korte vraag aan de heer Walenkamp. Hij vertelde ons dat hij door drie bisschoppen is gebeld. Nou wil ik helemaal niet weten hoe die gesprekken en zo zijn gegaan, maar ik weet wel dat de bisschoppen de heer Walenkamp echt met klem hebben verzocht om juist tegen deze wetten te stemmen vanwege de kwestie van strafbaarstelling illegaliteit. Ik wil toch nog het volgende vragen aan de heer Walenkamp. Ik hoorde hem net tegen de minister zeggen: als u met goede antwoorden komt, gaan wij voorstemmen. Hoe moet ik dat zien in verhouding tot wat de bisschoppen met klem met u besproken hebben?
De heer Walenkamp (Fractie-Walenkamp):
De bisschoppen hebben een brief gestuurd, overigens samen met de heer Van Ekris namens de protestantste kerken. Het is goed om dat ook aan te geven. Ik heb vervolgens een gesprek gehad met mensen die ertoe doen. Het lijkt me onfatsoenlijk om uit die inhoudelijke gesprekken te citeren. Heel kort gezegd heeft de bisschop die die brief heeft geschreven, gezegd: denk aan je geweten. Daar heeft hij ook al eerder in allerlei krantenartikelen naar verwezen, dus ik denk dat ik daar wel uit kan citeren. Hij heeft een aantal punten aangedragen, waaronder: niet criminaliseren. Daar heb ik dus concrete vragen over gesteld. Ik denk dus dat uit de wetsgeschiedenis, de memorie van toelichting en de novelle blijkt dat bij toepassing van de wetten bijvoorbeeld die scholieren, die studenten, niet actief zullen worden vervolgd. We hadden het over artikel 140 en artikel 131, die gaan over opruiing en mensenhandel. Ik heb echt de indruk dat deze minister van goede wil is. We geven hem graag de kans om hier serieus op in te gaan.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan de heer Lievense. Hij heeft laten weten met minder tijd toe te kunnen. Hij zegt nu dat hij zijn best gaat doen. We verheugen ons erop. Ik moet er nog even aan toevoegen dat hij namens BBB spreekt.