Verslag van de vergadering van 6 oktober 2026 (2026/2027 nr. 03)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 14.49 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
Mevrouw Huizinga-Heringa i (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. De Algemene Politieke Beschouwingen vinden dit jaar onder een ander gesternte plaats dan in voorgaande jaren. Dat heeft te maken met de politieke positie waarin deze Eerste Kamer haars ondanks terecht is gekomen. Door de verkiezingsuitslag in de Tweede Kamer, die geleid heeft tot een minderheidskabinet, is de Eerste Kamer bij het centrum van de macht beland. Dat is lastig voor het kabinet, maar ook voor deze Kamer. Het past niet bij de rol die wij voor de Eerste Kamer zien. Idealiter toetsen wij wetgeving op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid, proportionaliteit en handhaafbaarheid. Deze Kamer heeft de mogelijkheid om een door de Tweede Kamer aangenomen wet alsnog te verwerpen, maar geen recht van amendement. Dat geldt ook voor begrotingen. De Eerste Kamer heeft budgetrecht, maar kan een begroting niet wijzigen. Daarmee ligt formeel alleen het paardenmiddel om een begroting te verwerpen in onze handen. Kortom, het instrumentarium van de Eerste Kamer past niet bij een positie in het centrum van de macht.
Bij de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer werd het kabinet van verschillende kanten opgeroepen om een keus te maken tussen links of rechts. De minister-president gaf daar geen gehoor aan. Niet verwonderlijk, denkt mijn fractie. De premier realiseert zich natuurlijk ook dat de Eerste Kamer, die een belangrijke rol speelt bij het uiteindelijk kunnen doorvoeren van beleid, volgend jaar mei opnieuw gekozen wordt door de leden van Provinciale Staten. Niemand weet hoe de verhoudingen in deze Kamer er dan uit zullen zien. Als de route nu over links voert, kan dat na de verkiezingen zomaar veranderen. De heer Janssen wees daar in zijn termijn ook op.
Belangrijker nog dan links of rechts vindt mijn fractie de manier waarop het minderheidskabinet wil omgaan met de Eerste Kamer. Kan de minister-president toelichten welke verhouding met de Eerste Kamer dit kabinet voor ogen heeft? Hoe zorgt hij ervoor dat de verwerping van een begroting door de eerste Kamer niet bij voortduring als een zwaard van Damocles boven dit kabinet blijft hangen?
Voorzitter. De bijzondere situatie waarin de Eerste Kamer zich bevindt, heeft alles te maken met de grote versplintering en polarisatie in ons land. Die versplintering ziet u ook in deze Kamer, die inmiddels 20 fracties kent. De polarisatie gaat ook aan het kabinet niet voorbij. De drie partijen van dit minderheidskabinet kunnen het nu al maanden niet eens worden over box 3 of over de dekking van box 3. De burgers van ons land weten nog steeds niet waar ze aan toe zijn, omdat het kabinet tot nu toe niet in staat is om meerderheden te vinden om zijn beleid uit te voeren.
Voorzitter. De ChristenUnie vindt dit een treurige situatie. Er zijn zo veel problemen in ons land. Van boeren, die al jaren niet weten hoe hun toekomst eruitziet, tot bruggen die op instorten staan omdat ze niet goed onderhouden zijn. De drie noordelijke provincies krijgen doodleuk te horen dat er de komende jaren niets aan hun wegen wordt gedaan, omdat daar geen geld voor is. De sociale zekerheid staat dan niet meer op de tocht, maar over de dekking daarvan is het gesprek nog volop gaande. Woningbouw komt door het stikstofprobleem en netcongestie bijna niet van de grond en jongeren vinden geen huisvesting. Energieprijzen gaan door het dak. De wereld om ons heen is koud en guur geworden. We zijn nog maar nauwelijks bekomen van de schok dat onze trouwste bondgenoot, de Verenigde Staten, zich van ons afkeert. De dreiging van buitenaf noodzaakt ons om onze defensie zo snel mogelijk op peil te krijgen. En we moeten alert zijn op cyberaanvallen. De afgelopen vijf jaar woedde een oorlog in Europa die steeds grimmiger lijkt te worden.
Voorzitter. Wat een wereld! In zo'n wereld is een daadkrachtige politiek nodig en een kabinet dat verder kijkt dan de eerstvolgende voorjaarsnota of Prinsjesdag. Want voor de lange termijn staat ons land voor grote uitdagingen. Het op orde brengen van onze defensie zal een groot beslag leggen op onze financiële middelen, terwijl we daarnaast veel geld zullen moeten uitgeven aan klimaatadaptatie. Ook de vergrijzing van onze bevolking zal uiteindelijk negatieve economische en financiële effecten hebben.
Voorzitter. Het lijkt erop dat het kabinet op dit moment niet verder kijkt dan het Belastingplan 2027. Mijn fractie zou van de minister-president willen horen hoe hij kijkt naar de grote uitdagingen waar ons land in de komende decennia mee te maken krijgt. Ik noemde defensie, vergrijzing, klimaatmitigatie en -adaptatie, maar mijn fractie denkt bijvoorbeeld ook aan woningbouw. Kan de minister-president zijn visie op deze terreinen voor de lange termijn met ons delen?
Voorzitter. De uitdagingen voor de toekomst liggen niet alleen op het financiële terrein. Het gaat er ook om welke samenleving wij willen zijn. Hoe bouwen we aan een weerbare samenleving die de uitdagingen van de toekomst aan zal kunnen? We willen wel een voorzet geven. Wanneer de vraagstukken van de vergrijzing en de woningmarkt aan elkaar gekoppeld worden en van daaruit keuzes worden gemaakt, kan dat leiden tot meer seniorenwoningen en wijken waarin generaties gemengd zijn. In die nieuwe steden of wijken kunnen vitale ouderen ingezet worden om bij te dragen aan de samenleving, ook al nemen ze geen deel meer aan het arbeidsproces. Dat draagt bij aan onderling begrip tussen generaties.
Voorzitter. Mijn fractie zou willen dat dit kabinet bouwt aan een samenleving waarin generaties niet tegenover elkaar staan, maar elkaars waarde zien. Zo'n samenleving, waarin iedereen zich inzet, is weerbaar. In deze tijd, waarin zo veel dreiging op ons afkomt, hebben we weerbare gemeenschappen nodig. Kan de minister-president erop ingaan hoe het kabinet gaat bouwen aan weerbare gemeenschappen, aan een weerbare samenleving?
Voorzitter. Het vertrouwen in de politiek is laag. Dat is een jaarlijks terugkerend thema. Om kans te maken om dat vertrouwen terug te winnen, moet de politiek zich slagvaardig en de overheid zich betrouwbaar tonen. Op dat terrein is nog een wereld te winnen. Het lijkt wel of de overheid zo langzamerhand in haar eigen bureaucratie en regels verdrinkt. De afwikkeling van bijvoorbeeld de toeslagenaffaire, asielaanvragen, aanvragen van gedupeerden in Groningen en WIA-aanvragen is zo vastgelopen dat mensen geen recht meer wordt gedaan. De chaos is zo groot dat zelfs dwangsommen geen effect meer hebben en burgers met lege handen staan tegenover een overheid die niet doet wat ze beloofd heeft. Ik sluit me aan bij de heer Jansen, die minister Vijlbrief, die nu even verdwenen is, een compliment maakte over zijn opmerkingen in Buitenhof. Ook mijn fractie heeft zijn uitspraken met waardering gehoord.
Voorzitter. Wat gaat de minister-president doen om te zorgen dat mensen weer kunnen vertrouwen op een overheid die haar woord houdt, die niet alleen technocratisch vanuit een onaantastbare ivoren toren besluiten neemt, maar die naar mensen luistert en hen serieus neemt? Ik kan u in dit verband het boek De symfonie van onvrede van politicoloog Catherine de Vries aanbevelen; misschien kent u het. Wil de minister-president reageren op dit vertrouwensvraagstuk?
Voorzitter. Zoals u weet, hoort mijn fractie bij een christelijke partij. Wij laten ons inspireren door christelijke denkers en tradities, zo ook door de benedictijnse spiritualiteit. Die spiritualiteit roept niet op tot specifieke politieke standpunten, maar tot een bepaalde houding, ook in de politiek. Deze houding bestaat uit vier aspecten. Ik noem ze hier op. Luisteren: luisteren naar de samenleving en de burgers, met de bereidheid je te laten corrigeren. Maathouden: proportioneel reageren en je niet laten opjutten door de waan van de dag. Stabiliteit: niet opgeven, maar doorgaan als het moeilijk wordt om meerderheden te vinden. Als laatste — dat is geen populair woord in de politiek — nederigheid: weten dat je fouten maakt en ze ook erkennen, om ervan te leren. Deze houding van luisteren, maathouden, stabiliteit en nederigheid proberen wij als fractie ons eigen te maken. Wij wensen ook het kabinet deze wijsheid van de benedictijnse spiritualiteit toe.
Voorzitter. We zien uit naar de beantwoording.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Kemperman van Forum voor Democratie.