Verslag van de vergadering van 27 oktober 2026 (2026/2027 nr. 06)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 17.09 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Kemperman i (FVD):
Dank u wel, voorzitter. Als je na zeven uur in dit debat als laatste in de eerste termijn mag spreken, dan ben je de tien minuten die tussen de Kamer en een pauze zitten. Ik zal de pijn verzachten met een hopelijk boeiend betoog.
Dank, voorzitter. Welkom, minister en staatssecretaris. Waar verschillende kundige juristen in dit debat met mooie woorden de staatsrechtelijke en diepzinnige kant en soms ook de historische en filosofische kant van de staat van de rechtsstaat hebben belicht, wil ik die belichten vanuit het perspectief van de onbegrepen burger. Het is belangrijk dat de rechtsstaat begrepen wordt door de burgers en niet alleen door hooggeleerde juristen. Ik doe dit aan de hand van een aantal voorbeelden waaruit blijkt dat de zorgen van de burger herkenbaar en begrijpelijk zijn.
Voorzitter. De reden dat ik hier sta en dat ik de politiek in ben gegaan na een leven lang als zelfstandig ondernemer, is dat ik tijdens een coronademonstratie in 2022 getuige was van onnodig en excessief geweld door onze overheid tegen vreedzame demonstranten. Ik schrok van wat ik zelf gezien heb en van de eenzijdige berichtgeving in de media. Internationale rapporteurs en mensenrechtenorganisaties schrokken hier ook van. In juli 2022 schoot een agent tijdens een boerenprotest gericht op de rug van de 16-jarige Jouke, die op zijn trekker zo'n 30 meter van hem wegreed. De agent is door de rechter veroordeeld voor poging tot doodslag en kreeg maar liefst 80 uur taakstraf. U hoort het goed: 80 uur taakstraf voor doodslag.
Voorzitter. Er zijn legio voorbeelden te noemen van vergelijkbare straffen die door rechters zijn opgelegd voor een meme, een beledigende uitspraak of een haatdragende post op sociale media. Wat memes betreft: mijn collega en Tweede Kamerlid Pepijn van Houwelingen is vervolgd door het OM en recent door het gerechtshof veroordeeld voor een meme. Geert Wilders werd vervolgd en veroordeeld voor groepsbelediging vanwege een uitspraak. Een NPO-zender en een landelijk dagblad plaatsten cartoons waarin onze lijsttrekker, Lidewij de Vos, op mensonterende wijze werd afgebeeld in een extreem beledigende vergelijking, maar toen kwam er geen vervolging. Dat mag schijnbaar. De rechtsstaat kan selectief zijn.
Voorzitter. Tijdens de campagne in het najaar van 2023 is onze partijleider van destijds in korte tijd twee keer fysiek aangevallen. De dader die de heer Baudet met een bierfles sloeg in Groningen, kreeg een voorwaardelijke celstraf en een onvoorwaardelijke taakstraf van 80 uur. Ter vergelijking: de man die in 2022 voor het huis van minister Kaag stond met een fakkel, moest direct vijf maanden de cel in. De rechtsstaat daagt ons soms wel uit om hem te kunnen blijven doorgronden.
Voorzitter. Ik heb een moestuin, net als Eleanor Roosevelt overigens, waarmee ik weer helemaal terug ben aan het begin van uw debat. Ik betaal bij voorkeur contant en ik uit regelmatig fundamentele kritiek op overheidsinstanties en hun beleid. Ik ben ook zeer kritisch op het gevoerde coronabeleid en ik spreek me geregeld hierover uit. Volgens een intern politiedocument dat in augustus 2025 is uitgelekt, ben ik hard op weg om te radicaliseren. Het gaat om de interne handreiking "Herkennen, duiden, handelen: complottheorieën en anti-institutioneel gedachtegoed". Dit document was opgesteld door de terreurafdeling van de nationale politie om agenten en wijkagenten te helpen inschatten of burgers radicaliseren richting anti-institutioneel extremisme. De rechtsstaat is soms echt moeilijk te begrijpen.
Na deze ontluisterende plastische voorbeelden — ik kan nog wel even doorgaan — heb ik nu een wat meer beschouwende reflectie. Twee weken geleden plaatste de oprichter van onze partij, Thierry Baudet, een bericht waarin hij sprak over onze politieke en maatschappelijke beweging als onderdeel van de vrije, open en inclusieve democratische rechtsstaat. Ik citeer: "Ze zeggen dat ze staan voor vrijheid, voor tolerantie en de rechtsstaat. Dat iedereen in onze democratie is uitgenodigd om de richting die we met z'n allen uitgaan mede te bepalen. Ze noemen dat de open samenleving. Maar wanneer we een referendum organiseren en winnen, negeren ze de uitslag en schaffen ze de mogelijkheid voor burgers om ooit nog zo'n referendum te organiseren af. We richten een politieke partij op, die meedoet aan de verkiezingen en het parlementaire spel meespeelt. Die wordt vervolgens uitgesloten van coalitievorming, ook al win je op lokaal niveau een aantal verkiezingen, mag nooit in de media verschijnen, wordt structureel gedemoniseerd en er wordt zelfs een wetsvoorstel gesuggereerd om te komen tot een partijverbod. We richten een uitgeverij op. We publiceren een boek met fundamentele overheidskritiek ('Het coronabedrog') en winnen daarmee de NS Publieksprijs. Ze besluiten de prijs niet uit te reiken en veranderen de procedure zodat buitenstaanders vanaf dat jaar nooit meer een kans maken om te winnen. We richten een omroep op. Met leden. En zendtijd. Maar de licentie trekken ze in op volgens ons onzinnige gronden. We richten een school op. Ze zijn diep verontwaardigd en onderzoeken mogelijkheden om 'm te sluiten of om de wet zodanig aan te passen dat er hierna in ieder geval nooit meer zo'n school zal ontstaan. Wat zijn de begrippen democratie, rechtsstaat, tolerantie en open samenleving nog waard?"
Voorzitter. Een staat die zijn wetten handhaaft, is nog geen rechtsstaat. Dat kan een autocratie ook. Het onderscheidende kenmerk is dat de staat zelf aan het recht gebonden is en dat de macht niet boven de wet staat, maar eronder. De staatscommissie stelt de wezenlijke vraag: kan de burger zijn rechten daadwerkelijk uitoefenen? Een belofte op papier is namelijk niet genoeg, lezen we in het rapport De gebroken belofte van de rechtsstaat.
Rechtsstaatcultuur begint bij het gedrag van de macht, hoe een minister omgaat met een gerechtelijke uitspraak, hoe een ambtenaar een fout erkent, welke strafrechtelijke maatregelen er worden genomen bij het achterhouden van informatie bij een parlementaire enquête, wat de bestuurlijke consequenties zijn van het structureel niet nakomen van bijvoorbeeld Woo-verzoeken, en hoe wij in dit huis omgaan met kritiek. Een grondwetsartikel overtuigt niet, voorbeeldgedrag wel. In de praktijk zien we dat het uiteindelijk rechters, instituties zoals de Raad van State, en internationale arbiters zijn die de wetgevende rol binnen dit huis van Thorbecke zwaar op de proef stellen en op dwingende manier reduceren tot uitvoerende organen van de VN, de NAVO, de Europese Unie of het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
We maken boeren kapot omdat we stikstofreductie verkeerd in onze wet hebben gezet. Maar het staat er wel! En dus houden we ons aan de wet. De rechtsstaat kan hiermee verworden tot een instrument van ideologieën. Wij hebben ook zorgen over de oplopende onrust in onze samenleving, die we ook zien in de landen om ons heen. Want wie gelooft dat de massale protesten in Frankrijk door scholieren écht gaan over het achterstallige onderhoud van schoolgebouwen, die let echt niet goed op. Frankrijk is ook een parlementaire democratie en een rechtsstaat. Ik deed in dit kader tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in deze Kamer de oproep om problemen en tegenstellingen op te lossen door met elkaar in gesprek te gaan en niet door uitsluiting, hoezeer onze standpunten ook verschillen. Het helpt niet om deze skippybal dieper onder water te duwen, want daarmee is hij niet weg.
Waarom protesteren mensen? Waarom plakken mensen zich vast aan het asfalt? Waarom blokkeren boeren wegen? Ik citeer de heer Jetten op 6 oktober jongstleden hier in de Eerste Kamer. Hij reageerde als volgt op mijn oproep: "De oproep van Forum voor Democratie hangt daar ook mooi mee samen. Als je het vertrouwen van de samenleving weer wil herstellen, zullen we uit onze eigen bubbel moeten treden en soms ook van gedachten moeten wisselen met mensen die in eerste instantie niet onze medestander lijken te zijn. Dat kunnen we in de politiek doen, maar het is volgens mij ook in de samenleving van groot belang."
Voorzitter. Hoopvol. Waar onze huidige rechtsstaat enkel en alleen is ontworpen om bescherming te bieden aan zijn burgers, is dit uitgangspunt naar de mening van mijn partij gaandeweg verschraald en is het verworden tot een dichtgetimmerd kader waarbinnen diezelfde burger steeds minder ruimte krijgt om zijn vrijheden te beschermen. Want wat is nou die rechtsstaat als er muren omheen staan, als je bang en voorzichtig met je mening moet omgaan? Wat is nou die rechtsstaat? Zeg mij, wat is die waard als iemand die afwijkt zo makkelijk tot extremist wordt verklaard? Wat is nou die vrijheid zonder huis en zonder baan, met zo veel gewone Nederlanders die amper kunnen bestaan? Je mag demonstreren, maar met je rug tegen de muur. Alleen als je braaf bent, is de vrijheid niet duur.
Voorzitter. Het debat waar wij vandaag aan meedoen, veronderstelt het bestaan van de democratische rechtsstaat, met mooie woorden over machtenscheiding, neutraliteit van de rechterlijke macht, bescherming van burgers middels grondrechten en het legaliteitsbeginsel. Forum zou niets liever willen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Wenst een van de leden nog in de eerste termijn het woord? Dat is niet het geval. Dan stel ik voor dat we na een korte pauze van vijf minuten gelijk doorgaan met de eerste termijn van de kant van de regering. Dan gaan we door tot ongeveer 17.45 uur of 18.00 uur. Dan kunnen we schorsen voor een uur. We kunnen pas weer doorgaan met de termijn om 18.45 uur vanwege een vergadering van de commissie voor BIZA. Ik stel dus voor om nu vijf minuten de benen te strekken en dat soort dingen. Dan gaan we daarna weer door.