Dinsdag 16 juni 2026, commissie Immigratie & Asiel / JBZ-Raad (I&A/JBZ)

Beslispunt

Kan de commissie ermee instemmen eindverslag met betrekking tot het wetsvoorstel uit te brengen en verdere schriftelijke vragen erover te stellen bij de behandeling van de Novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (35.501)?

Toelichting

Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring

Het thans geagendeerde wetsvoorstel kent een lange voorgeschiedenis en is ook al geruime tijd bij de Eerste Kamer in behandeling. Het voorstel voor de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (34.309) werd al op 30 september 2015 bij de Tweede Kamer ingediend. Bijna drie jaar later, op 19 juni 2018, werd het voorstel door de Tweede Kamer aangenomen. Het wetsvoorstel is vervolgens schriftelijk voorbereid door de commissie zoals die in de Kamerperiode 2015-2019 was samengesteld. Na een voorlopig verslag en een memorie van antwoord (termen uit het oude Reglement van Orde) heeft de commissie een deskundigenbijeenkomst gehouden (12 februari 2019) en een werkbezoek aan de Gezinslocatie Zeist en het Detentiecentrum Rotterdam gebracht (13 mei 2019). In het dossier op de website is een link naar het videoverslag van de deskundigenbijeenkomst opgenomen. Ook is in dit dossier een woordelijk verslag beschikbaar. Aan het werkbezoek hebben van de huidige commissieleden de leden Van Hattem (PVV) en Karimi (GroenLinks-PvdA) deelgenomen.

Na de deskundigenbijeenkomst heeft de commissie een nader voorlopig verslag uitgebracht. De beantwoording van de daarin gestelde vragen liet lang op zich wachten. In juni 2019 vond vervolgens een Kamerwisseling plaats en kwam de behandeling van het voorstel in handen van de commissie zoals die in de Kamerperiode 2019-2023 was samengesteld. Op 28 augustus 2019 stuurde de toenmalige staatssecretaris van J&V de Kamer een brief met de mededeling dat de nadere memorie van antwoord nog niet aan de Kamer kon worden aangeboden wegens enkele ontwikkelingen in de praktijk van de vrijheidsondernemende en vrijheidsbeperkende maatregelen en het terugkeerproces van illegaal op het Nederlandse grondgebied verblijvende derdelanders.

Novelle

De staatssecretaris kwam hierop terug in de nadere memorie van antwoord, die de Kamer op 2 oktober 2019 bereikte. Zij gaf aan dat het onderhavige wetsvoorstel op een aantal punten, gezien de veranderde situatie, tekortschiet, met name ten aanzien van de groep overlastgevende vreemdelingen die in asielzoekerscentra of openbare ruimte in bewaring voor grote problemen zorgt. Daarop kondigde de staatssecretaris een novelle aan, de latere Novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (35.501). Deze werd 20 juni 2020 bij de Tweede Kamer ingediend en is daar pas op 4 juni 2026 aanvaard (zie het volgende agendapunt). In de tussentijd heeft de commissie de behandeling van het oorspronkelijke wetsvoorstel aangehouden in afwachting van de novelle. Opeenvolgende bewindslieden belast met de asielportefeuille hadden de commissie daartoe verzocht.

De behandeling van de novelle in de Tweede Kamer heeft om meerdere redenen lang geduurd. Zo werd dit wetsvoorstel in 2021 (na de val van het kabinet-Rutte III) controversieel verklaard en lag de behandeling dus stil tot na het aantreden van het nieuwe kabinet begin 2022. De nieuwe staatssecretaris kondigde op 11 april 2022 een nota van wijziging bij de novelle aan om juridische problemen en problemen in de uitvoering te voorkomen. Deze zeer omvangrijke nota van wijziging (63 pagina's) is pas op 1 september 2025 verschenen (TK, 9). De lange duur was het gevolg van een internetconsultatie, uitvoeringstoetsen en een advies van de Raad van State.

Ook na het verschijnen van de nota van wijziging heeft de afhandeling door de Tweede Kamer nog geruime tijd op zich laten wachten. Deze kwam in een stroomversnelling na de verwerping door de Eerste Kamer van het voorstel voor de Asielnoodmaatregelenwet. Door middel van een amendement (TK, 13) wenste de Tweede Kamer alsnog de dwangsom in vreemdelingenzaken af te schaffen, terwijl de regering met een tweede nota van wijziging (TK, 14) de mogelijkheden tot ongewenstverklaring verruimde.

Reglement van Orde

Toen de Eerste Kamer in 2018 het voorstel voor de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring in behandeling nam, gold nog het oude Reglement van Orde. Dat kende termen die inmiddels zijn afgeschaft, zoals voorlopig verslag, memorie van antwoord en eindverslag. Per 13 juni 2023 geldt het huidige Reglement van Orde, met een modernere terminologie. Op grond van overgangsrecht blijven echter de bepalingen over de schriftelijke voorbereiding van wetsvoorstellen uit het oude Reglement van toepassing als de schriftelijke voorbereiding door een Eerste Kamercommissie reeds voor 13 juni 2023 was begonnen. Dat is met de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring het geval, maar níet met de novelle daarbij.

Het is lastig dat voor het oorspronkelijke wetsvoorstel nog het oude Reglement van Orde geldt en voor de novelle het huidige Reglement. Het ambtelijke voorstel is daarom om met betrekking tot het oorspronkelijke voorstel - waarover reeds twee schriftelijke rondes zijn gehouden - eindverslag uit te brengen. Alle (resterende) schriftelijke vragen over het wetsvoorstel en de novelle kunnen dan - in maximaal drie ronden - worden gesteld in het kader van de behandeling van de novelle. Dit heeft ook als voordeel dat fracties al deze vragen in één inbreng bij de griffie kunnen inleveren. Zou worden gekozen voor een derde schriftelijke ronde over het oorspronkelijke wetsvoorstel gecombineerd met een eerste schriftelijke ronde bij de novelle, dan zouden twee aparte inbrengen nodig zijn. Uiteraard kunnen de beide wetsvoorstellen t.z.t. wel gezamenlijk plenair behandeld worden. Het overgangsrecht geldt alleen voor de schriftelijke voorbereiding; voor de plenaire behandeling geldt uitsluitend het nieuwe Reglement.

Beslispunt

Welke procedure wenst de commissie te volgen:

• - 

  een datum te bepalen voor het leveren van inbreng voor een verslag (waarbij ook vragen kunnen worden gesteld over de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring);
• - 

  te volstaan met een blanco verslag (geen vragen of opmerkingen, afdoen als hamerstuk of na stemming);
• - 

  te volstaan met een verslag onder voorbehoud van plenaire behandeling (geen schriftelijke behandeling, wel een mondelinge behandeling plenair)?

Toelichting

Een uitgebreide toelichting op de behandeling van de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (34.309) en de Novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring (35.501) is opgenomen bij het vorige agendapunt.

Geconsolideerde wettekst

De tekst van de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring wordt door de novelle op verschillende plaatsen gewijzigd. Dit maakt het wellicht lastig om te zien hoe de uiteindelijke wettekst zal luiden. Voor deze situatie is het instrument van de geconsolideerde wettekst beschikbaar. Een commissie kan het verantwoordelijke ministerie verzoeken om een dergelijke wettekst op te stellen. De tekst is alleen een hulpmiddel; een formele status heeft het document niet.

Amendementen Novelle

De novelle is op 4 juni 2026 door de Tweede Kamer aanvaard. Daarbij zijn tien amendementen aangenomen, waarvan er één door de minister is ontraden:

Amendement nr. 30 over het oprekken van de maximale insluitingstermijn in het verblijfsregime van 12 naar 15 uur.

De minister van A&M geeft aan dat dit naar verwachting een risico zal vormen voor zowel de hanteerbaarheid van de uitvoering alsook voor de uitvoerbaarheid in juridische zin. Naar aanleiding van dit oordeel is het amendement door de indiener gewijzigd (nr. 51), maar alleen ten aanzien van de toelichting.

De indiener stelt zich in het oorspronkelijke amendement (nr. 30) in de toelichting op het standpunt dat het 'beginsel van minimale beperkingen van een verblijfsregime' - dat in het wetsvoorstel wordt geïntroduceerd - geen juridische basis heeft. Hij bepleit een strenger regime, omdat het thans voorgestelde volgens hem tot veiligheidsrisico’s leidt en tot grote werkdruk voor de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). In de toelichting bij het gewijzigde amendement (nr. 51) wordt door de indiener het uitgangspunt benadrukt dat de vrijheid en autonomie van de vreemdeling overeind moeten blijven. Hij wijst echter ook op personeelstekorten bij de DJI en wil deze dienst door aanpassing van de maximale insluittermijn de ruimte geven om het verblijfsregime op een verantwoorde wijze te kunnen uitvoeren.

Internetconsultatie en uitvoeringstoetsen

Cf. de notitie Uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en doenvermogen burgers treft u hieronder een overzicht met link naar de internetconsultatie en uitvoeringstoetsen:

Er is geen internetconsultatie beschikbaar van de novelle.

Er zijn geen uitvoeringstoetsen beschikbaar van de novelle.

Beslispunt

Welke fracties wensen heden inbreng te leveren voor schriftelijk overleg?

Toelichting

Bij brief van 22 mei 2026 doet de minister van A&M de Kamer de kabinetsappreciatie toekomen van het onderzoeksrapport van onderzoeksinstituut Clingendael naar de mogelijkheden tot het opvangen van asielzoekers buiten de Europese Unie en het afhandelen van asielverzoeken buiten het EU-grondgebied, en hoe dergelijke voorstellen zich verhouden tot het EU- en internationaal recht, alsook de uitkomsten van de ambtelijke en diplomatieke verkenning op verdragen. De minister voldoet hiermee aan een tijdens het debat over de Implementatiewet Europees Asiel- en Migratiepact van 19 mei jongstleden gedane (nog ongeregistreerde) toezegging.

De commissie besloot op 2 juni jl. om heden gelegenheid te bieden voor het leveren van inbreng voor schriftelijk overleg. De commissie besloot daarnaast de beoordeling van de status van de (nog ongeregistreerde) toezegging aan te houden tot na ontvangst van de antwoordbrief.

Beslispunt

Welke fracties wensen heden inbreng voor schriftelijk overleg te leveren?

Toelichting

Bij brief van 18 mei 2026 doet de minister van A&M de Kamer een afschrift toekomen van zijn brief van 11 mei 2026 aan de Tweede Kamer over de stand van zaken van de onderhandelingen over de Terugkeerverordening.

Het Europees Parlement heeft op 26 maart 2026 ingestemd met het rapport over het voorstel voor een Terugkeerverordening en met het openen van de onderhandelingen met de Raad. Het Cypriotisch Voorzitterschap leidt op basis van de Algemene Oriëntatie van de Raad, die op 8 december 2025 is vastgesteld en op steun van Nederland kon rekenen, de onderhandelingen namens de Raad. Het Cypriotisch Voorzitterschap en het Parlement beogen een vlot onderhandelingsproces en sturen aan op het bereiken van een akkoord onder het Cypriotische Voorzitterschap (uiterlijk eind juni). Van een dergelijk akkoord is inmiddels sprake: zie het volgende agendapunt.

De commissie besloot naar aanleiding van de brief van de minister van A&M van 18 mei 2026 (36761, K) op 2 juni jl. om heden gelegenheid te bieden voor het leveren van inbreng voor schriftelijk overleg. Dit gecombineerd met de inbreng voor nader schriftelijk overleg naar aanleiding van de brief van de minister van A&M van 22 mei 2026 (36761, L).

Beslispunt

Wenst de commissie separaat schriftelijk overleg over de brief van 3 juni 2026 of wenst zij de brief bij het schriftelijk overleg van het vorige agendapunt te betrekken?

Toelichting

Bij brief van 3 juni 2026 heeft de minister van A&M de Kamer geïnformeerd over het onderhandelingsakkoord tussen de Raad en het Europees Parlement over het voorstel voor een Terugkeerverordening. De volgende stap is formele goedkeuring. De minister concludeert dat de door Nederland gewenste resultaten grotendeels zijn behaald, behalve als het gaat om voldoende tijd voor de uitvoering. In de brief geeft de minister aan welke bepalingen direct na inwerkingtreding van de verordening van toepassing zullen zijn. De overige bepalingen worden een jaar na inwerkingtreding van kracht. De regering zal zo spoedig mogelijk een voorstel voor een uitvoeringswet in consultatie geven.

Beslispunt

Welke fracties wensen heden inbreng voor schriftelijk overleg te leveren?

Toelichting

Bij brief van 18 mei 2026 doet de minister van A&M de Kamer een afschrift toekomen van zijn brief van diezelfde datum aan de Tweede Kamer inzake de stand van zaken van het EU Asiel- en migratiepact ten aanzien van de implementatie in alle lidstaten.

De Europese Commissie concludeert dat er aanzienlijke vooruitgang is geboekt bij de implementatie van het Pact. Veel lidstaten liggen op schema met het aanpassen van nationale wetgeving, de invoering van screening- en grensprocedures, het opzetten van onafhankelijke monitoringsmechanismen en het realiseren van voldoende opvangcapaciteit. Ook zijn stappen gezet om achterstanden in asielprocedures te verminderen, te voorzien in rechtsbijstand, overdrachten tussen lidstaten te verbeteren en solidariteitsmaatregelen verder te operationaliseren. Er is echter nog werk te doen.

De belangrijkste EU-brede aandachtspunten zijn het tijdig afronden van nationale wetgeving, de invoering van het nieuwe Eurodac-systeem en het realiseren van voldoende capaciteit voor screening en de asielgrensprocedure, inclusief maatregelen om ontduiking en secundaire migratie tegen te gaan.

De commissie besloot op 2 juni jl. om heden gelegenheid te bieden voor het leveren van inbreng voor schriftelijk overleg.

Beslispunten

• - 

  Wenst de commissie naar aanleiding van de brief van 5 juni 2026 met de minister van A&M in schriftelijk overleg te treden?
• - 

  Kan de commissie ermee instemmen de (nog ongeregistreerde) toezegging als voldaan aan te merken?

Toelichting

Bij brief van 5 juni 2026 schetst de minister de wijze waarop de regering invulling wil geven aan de uitdagingen van het bijhouden van de beslistermijnen onder het Europees Asiel- en Migratiepact en het beslissen op de openstaande aanvragen vóór 12 juni 2026.

De minister voldoet hiermee aan een tijdens het plenaire debat over de Uitvoerings- en implementatiewet Europees Asiel- en Migratiepact van 19 mei jongstleden gedane (nog ongeregistreerde) toezegging. De commissie kan over de status van deze toezegging heden een besluit nemen.

Beslispunt

Wenst de commissie naar aanleiding van de Stand van de uitvoering Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) met de minister van A&M in overleg te treden?

Toelichting

Bij de vergadering van 5 november 2024 was de notitie 'Uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en doenvermogen' ter kennisneming bijgevoegd. Deze notitie is opgesteld door een werkgroep van de Kamer. De notitie bevat vijf voorstellen voor acties in de Kamercommissies. Voorstel 4 luidt:

De jaarlijkse standen van de uitvoering van de uitvoeringsorganisaties (die ten grondslag liggen aan het generieke rapport Staat van de Uitvoering) ter bespreking agenderen in de verantwoordelijke commissie(s) .

Recent is de nieuwe Stand van de uitvoering Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) verschenen. Deze staat thans voor bespreking geagendeerd.

Beslispunt

Wenst de commissie naar aanleiding van de Stand van de uitvoering Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) met de minister van J&V in overleg te treden?

Toelichting

Bij de vergadering van 5 november 2024 was de notitie 'Uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en doenvermogen' ter kennisneming bijgevoegd. Deze notitie is opgesteld door een werkgroep van de Kamer. De notitie bevat vijf voorstellen voor acties in de Kamercommissies. Voorstel 4 luidt:

De jaarlijkse standen van de uitvoering van de uitvoeringsorganisaties (die ten grondslag liggen aan het generieke rapport Staat van de Uitvoering) ter bespreking agenderen in de verantwoordelijke commissie(s) .

Recent is de nieuwe Stand van de uitvoering Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) verschenen. Deze staat thans voor bespreking geagendeerd.

Onderzoek Nationale ombudsman en Kinderombudsman

Op de lijst ingekomen brieven is opgenomen een brief van de beide ombudsmannen over de eerste fase van hun onderzoek naar de betekenis van het Europees Asiel- en Migratiepact voor asielzoekers, hun gezinnen en alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Tijdens de plenaire behandeling van de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026 (36.871) heeft de minister van A&M de Kamer toegezegd haar te informeren over dit onderzoek en dit onderzoek van een beleidsreactie te voorzien. De commissie kan dus nog een brief van de minister verwachten.

Ter herinnering: overzicht openstaande correspondentie