Verslag van de vergadering van 7 april 2026 (2025/2026 nr. 24)
Status: gecorrigeerd
Aanvang: 14.53 uur
Mevrouw Van Bijsterveld i (JA21):
Dank u wel, voorzitter. We zijn over de helft; dat is het goede nieuws.
Voorzitter. Allereerst wil ik de minister-president en de andere leden van het kabinet feliciteren met hun aantreden. Zij zijn bezig met een experiment dat naar het oordeel van mijn fractie welwillend moet worden benaderd. Een minderheidskabinet is een bestuurlijk experiment waar politiek Den Haag weinig ervaring mee heeft, maar toch is het een politieke constellatie waar we vermoedelijk aan zullen moeten wennen. Ook grote partijen zijn steeds kleiner en het is lastig om een regering te vormen met een groot aantal partijen. Het zoeken naar wisselende meerderheden is dus wellicht noodzaak geworden. Naar de mening van JA21 kan die nood een deugd zijn. Wisselende meerderheden kunnen op papier meer recht doen aan de verkiezingsuitslag dan een tot in de puntjes dichtgetimmerd regeerakkoord.
Tot zover het goede nieuws. Samenwerking met beide Kamers berust echter wel op wederzijds vertrouwen. Die samenwerking komt onder druk te staan wanneer voor fundamentele voorstellen onder duidelijke randvoorwaarden een meerderheid wordt verkregen, terwijl op een later moment een afwijkende meerderheid wordt gezocht die deze afspraken feitelijk doorkruist.
Voorzitter. Sinds de ophef van vorige week zal de minister-president goed begrijpen wat ik hiermee bedoel. Tot op heden is daarop geen bevredigende reactie gekomen. Daardoor vragen wij ons af of dit kabinet wel begrijpt hoe kwetsbaar de situatie is. Wat gaat de minister-president hieraan doen? Graag een reflectie van de minister-president over de afhandeling en de opstelling van zijn minister Sjoerdsma aangaande de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp.
Wederzijds vertrouwen wordt niet versterkt wanneer verbroken afspraken worden gerelativeerd met een steevast beroep op het coalitieakkoord. Juist een minderheidscoalitie kan zich die houding niet permitteren. Immers, het coalitieakkoord is zonder het vergaren van een meerderheid simpelweg onuitvoerbaar. Dit minderheidskabinet tot een succes maken vraagt veel werk om de verhoudingen met essentiële constructieve partijen te behouden en te versterken. Ik hoop dat de regering hiervan lessen leert. Ik wens het kabinet veel succes bij het waarmaken van die opgave in de komende periode.
Voorzitter. Dan wil ik nu kort teruggaan in de tijd en mijn ambtsgenoot Ruben Baumgarten citeren. "Laten we heel duidelijk zijn wat de consequenties zijn als we onze gasputten onomkeerbaar dempen: we ontzeggen niet alleen onszelf leveringszekerheid voor energie, maar onze bondgenoten ook. Ook al ben je tegen gaswinning an sich, dan nog zou iedereen in dit huis vanwege het landsbelang tegen onomkeerbaar sluiten moeten zijn. Houd ten minste de waakvlam aan." Hij gaat vervolgens met een vooruitziende blik verder. "Die levering van ver maakt ons (…) extra kwetsbaar mocht er inderdaad een oorlog uitbreken. Heeft de regering nagedacht over hoe de aanvoerroute te beschermen is tegen potentiële vijanden? Wat is ons back-upplan voor het geval dat de aanvoerroute wordt geblokkeerd? Is hier überhaupt voldoende over nagedacht of is de emotie zo sterk dat we dit risico maar voor lief moeten nemen?" Deze woorden sprak senator Baumgarten in april 2024. Dit huis viel bijna letterlijk over hem heen. Groningen moest en zou dicht. Het hart regeerde met gemak over het hoofd. Emotie regeerde over ratio. Kijk nu eens waar we staan. Op dit moment is de vulgraad van onze gasopslag tot zo'n 5% gezakt. De gasprijs staat op het hoogste niveau sinds het begin van de Russische invasie van Oekraïne. Nederlanders voelen de pijn van idealisme.
Dat brengt mij bij de volgende vraag aan de minister-president. Heeft de minister-president kennisgenomen van de adviezen van onder meer TNO over het niet-onomkeerbaar afsluiten van de gasputten in Groningen, zodat deze in het geval van een noodsituatie beschikbaar kunnen blijven als strategische noodreserve? In hoeverre hebben deze adviezen meegewogen bij de totstandkoming van het kabinetsstandpunt?
Volgens JA21 moeten we op z'n minst een noodknop hebben om te kunnen beschikken over de enorme gasreserves die we hebben. Daarom werkt JA21 in de Tweede Kamer aan een wetsvoorstel om zo'n noodknop mogelijk te maken.
Voorzitter. Dan een aantal punten uit de regeringsverklaring waar wij onze bedenkingen bij hebben. In de eerste plaats wil ik stilstaan bij het onzalige idee om artikel 120 van de Grondwet te schrappen. Dit vergroot de macht van rechters en verkleint de invloed van de burger op de wetten waar de burger naar te leven heeft. Dit is een herinrichting en een verdere verstoring van het evenwicht tussen de machten in de Staat. Het toetsen van wetten aan de Grondwet behoort bij de regering en de Eerste en Tweede Kamer gezamenlijk te berusten. Dat veronderstelt wel dat de Eerste Kamer haar taak goed moet kunnen uitvoeren. Bij de regering en bij de Tweede Kamer ligt de taak om wetgeving goed te vorm te geven met aandacht voor de onderliggende doelmatigheid, rechtmatigheid en handhaafbaarheid. Het verstoren van het evenwicht tussen de klassieke machten is op zichzelf al onwenselijk, maar het roept ook de vraag op welke doos van Pandora wij hiermee openen. De vraag stellen is hem beantwoorden. Nog meer dan nu al het geval is, worden politieke dilemma's overgeheveld naar de rechterlijke macht. Ik zou graag van de regering horen waarom dit een wenselijk voornemen is.
Dan over immigratie. Op dit dossier …
De heer Van Meenen i (D66):
Mevrouw Van Bijsterveld zegt terecht dat we altijd moeten werken aan het vertrouwen in de politiek. Ze geeft zelf een paar voorbeelden van waar dat mogelijk in het geding is of daar in ieder geval vragen bij zijn. Maar is mevrouw Van Bijsterveld het niet met mij eens dat het zeer onbetrouwbaar zou zijn van de politiek om nu terug te komen op de wetgeving die er is omtrent Groningen? Dat heeft toch een enorme geschiedenis, met de Groningers, met de enquêtecommissie, met van alles en nog wat? Daar is deze wet uit gekomen. Nu zegt mevrouw Van Bijsterveld: jammer dan; ik ga gewoon een nieuwe wet indienen.
Mevrouw Van Bijsterveld (JA21):
Het is natuurlijk niet zo dat dit alleen maar de roep van JA21 is. Dit is een luidgehoorde stelling, ook vanuit allerlei wetenschappelijke instanties, waaronder TNO, Gasunie en de Mijnraad. Die geven dit ook aan. We staan nu eenmaal, ook als Nederland, voor een hele grote uitdaging wat betreft leveringszekerheid en het feit dat wij nu zo ontzettend afhankelijk zijn van het buitenland voor het vullen van onze gasvoorraad. Meer dan 80% moet uit het buitenland komen. We weten inmiddels hoe kwetsbaar dat is. Er is een enorm probleem als de pijplijn in Noorwegen wordt opgeblazen, als Qatar niet kan leveren, als Amerika zegt "wij leveren even niet, want we zijn niet zo blij met hoe jullie je gedragen", op welk thema of onderwerp dan ook. Wij kunnen het ons gewoon niet permitteren om deze strategische noodvoorraad helemaal onomkeerbaar te maken. U kunt wel aangeven dat het heel onbetrouwbaar is, maar als meer dan driekwart van de Nederlanders vindt dat de gasputten niet onomkeerbaar zouden moeten worden gesloten, als zo goed als de helft van de Groningers dat ook vindt, dan moet het toch ook zo kunnen zijn dat je daar op terugkomt, en niet om direct te pompen, maar om te zeggen: het is een strategische noodvoorraad.
De heer Van Meenen (D66):
In de politiek kun je altijd overal op terugkomen; dat is niet per se onbetrouwbaar. Dat zeg ik ook niet. Maar ik vind dat wetgeving die er is, uitgevoerd moet worden. Als we dat niet meer doen, als we dat loslaten, dan kunnen we de tent hier wel sluiten. Daar zijn we het waarschijnlijk over eens. Laat ik het anders stellen. Er is nu een initiatiefwet van JA21; want ik ben niet in debat met TNO, ik ben hier in debat met u, mevrouw Van Bijsterveld. Stel dat die wet wordt aangenomen en dat het kabinet zegt "die voeren we niet uit" of dat het op een andere manier niet gaat gebeuren, dan is dat toch de onbetrouwbaarheid ten top? Wij moeten de wetten die we hebben, toch uitvoeren? Is mevrouw Van Bijsterveld het ermee eens dat de wet die er nu is, gewoon uitgevoerd moet worden?
Mevrouw Van Bijsterveld (JA21):
Wetten die er zijn, moeten uitgevoerd worden, maar dat betekent niet dat wetten niet gewijzigd kunnen worden. Dat is waar wij mee bezig zijn, om die noodknop te kunnen behouden.
Dan ga ik door met …
De heer Rosenmöller i (GroenLinks-PvdA):
Misschien nog één vervolgvraag, want ik was getriggerd door de betrouwbaarheidsargumentatie van de heer Van Meenen over wetgeving. Dat was echt heel sterk. U heeft het nu over allerlei bondgenoten, zal ik maar zeggen. U plaatst uw pleidooi in de context van nu. Even voor mijn herinnering: het is toch zo dat u zich altijd verzet heeft tegen het volstorten van die putten met beton?
Mevrouw Van Bijsterveld (JA21):
Dat is correct. Zeker. Het is heel dom om het onomkeerbaar te maken.
Ik was gebleven bij de immigratie. Op dit dossier is de urgentie enorm, maar de regering heeft geen serieuze beleidsvoornemens om de instroom in te dammen. Volgende week debatteren wij over verschillende asielwetten en het is maar de vraag of die op instemming van deze Kamer kunnen rekenen. De vrijwel ongebreidelde instroom gaat echter door, de Spreidingswet is nog steeds van kracht en elke gemeente in Nederland wordt verrijkt met asielzoekers. Hoewel de coalitiepartijen in het coalitieakkoord hebben afgesproken dat zij de Asielnoodmaatregelenwet en de Wet invoering tweestatusstelsel onverkort zullen uitvoeren indien deze door de Eerste Kamer worden aangenomen, is het niet vanzelfsprekend dat deze wetten wórden aangenomen. Verkiezingsretoriek ten spijt heeft D66 inmiddels namelijk duidelijk aangegeven tegen de asielwetten te zullen stemmen en vanuit het CDA is nog niet bekend welke positie het zal innemen.
Mijn fractie hoopt uiteraard dat deze Kamer met de asielwetten zal instemmen, maar kan de minister-president aangeven welke nationale maatregelen de regering zal treffen indien de asielwetten worden verworpen in de Eerste Kamer? Oftewel, ligt er een plan B op tafel? Is de minister-president van mening dat het mogelijk is om binnen deze coalitie tot een evenwichtig asielbeleid te komen wanneer D66, als grootste coalitiepartij, nu al aangeeft het coalitieakkoord op het punt van de EU-Terugkeerverordening te willen openbreken? De regering stelt in het coalitieakkoord dat aanvullende instroombeperkende maatregelen worden genomen indien de asielketen bezwijkt onder de instroom. Kan de regering concreet aangeven wanneer daar sprake van is? Welke aanvullende instroombeperkende maatregelen worden in dat geval getroffen? Gaat de regering daadwerkelijk nationale maatregelen nemen om de instroom van asielzoekers te beperken of blijft het pappen en nathouden?
Voorzitter. Dan kom ik bij de economische en fiscale agenda. Het kabinet erkent dat het huidige toeslagenstelsel fundamentele tekortkomingen kent. Hervorming van het stelsel is noodzakelijk en wordt breed gedragen. Dat illustreren ook de vele aangenomen moties in deze Kamer, waaronder de op 26 november 2024 aangenomen motie-Baumgarten, waarin de regering wordt opgeroepen om een concreet tijdspad te vormen voor de hervorming van het toeslagenstelsel. Kan de regering toezeggen dat het gevraagde tijdspad voor het zomerreces met deze Kamer wordt gedeeld? Parallel daaraan speelt de problematiek rond box 3. JA21 is van mening dat box 3 moet worden hervormd, maar de keuze voor een vermogensaanwasbelasting is voor mijn fractie fundamenteel verkeerd. De eerdere voorstellen hebben geleid tot grote onrust in de maatschappij en hebben het vertrouwen in de fiscale rechtszekerheid aangetast. Dat vertrouwen is essentieel, niet alleen voor burgers maar ook voor het investeringsklimaat.
Mijn fractie acht het van belang dat het kabinet hier kiest voor een stabiele, juridisch houdbare en uitvoerbare oplossing en dat daarbij duidelijkheid wordt geboden over de budgettaire consequenties. Het verhogen van de budgettaire opbrengst via box 3, bijvoorbeeld door de heffingsgrondslagen te verbreden, zou geen wenselijk doel moeten zijn als hiermee het risico op juridische uitglijders alleen maar toeneemt. Vorige kabinetten hebben zich al te inhalig getoond met betrekking tot box 3, door bijvoorbeeld te lang en tegen beter weten in vast te houden aan hogere forfaits voor spaargeld. Dat is een dure fout die zich zomaar eens zou kunnen herhalen als de huidige plannen voor een herziene box 3-heffing werkelijkheid worden. Ook hier geldt uiteindelijk dat belastingrechtvaardigheid boven opbrengst zou moeten gaan. Belastingonrechtvaardigheid ondermijnt immers het vertrouwen in de politiek en is funest voor burgers en het bedrijfsleven. Mijn fractie zou liever zien dat de overheid keuzes maakt om te snijden in de uitgaven. Een voor de hand liggende vraag is hoe het toch kan dat het ambtenarenapparaat jaar op jaar, beloftes ten spijt, uitbreidt. Ik vraag de regering waar dit door komt. Welke harde toezeggingen kan de regering hierin doen?
Voorzitter. Alles overziend constateert mijn fractie dat het kabinet op een aantal domeinen de juiste problemen benoemt, maar nog onvoldoende duidelijk maakt welke concrete keuzes daaruit volgen. Een minderheidskabinet heeft de kans om bruggen te slaan en beleid te verbeteren, maar alleen als het bereid is om daadwerkelijk te luisteren, te prioriteren en waar nodig bij te sturen. Wij zijn bereid om constructief mee te denken en verantwoordelijkheid te nemen waar dat in het belang van het land is. Tegelijkertijd geldt dat steun nooit vanzelfsprekend is. Die moet worden verdiend door kwaliteit, consistentie en respect voor de institutionele verhoudingen. We zien uit naar de beantwoording van de regering.
De voorzitter:
Ik dank u wel. Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Schalk van de SGP.