De Eerste Kamer debatteerde dinsdag 26 mei met staatssecretaris Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over een voorstel om de wettelijke grondslagen van kerndoelen in het primair en voortgezet onderwijs te herzien. Het voorstel wijzigt het landelijke curriculum van het primair onderwijs en voortgezet onderwijs door meer focus te leggen op de vaardigheden lezen, schrijven en rekenen, de digitale geletterdheid en het burgerschapsonderwijs. De Kamer stemt dinsdag 2 juni over het wetsvoorstel.
De huidige kerndoelen voor het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs gelden al twintig jaar en zijn sindsdien - op een enkel onderdeel na - ongewijzigd. Het is daarom volgens de regering wenselijk om deze wettelijk voorgeschreven onderwijsinhoud te actualiseren waar nodig en in lijn te brengen met de huidige maatschappelijke ontwikkelingen.
Het landelijke curriculum omvat de kennis, inzicht en vaardigheden die scholen kinderen moeten aanleren. In het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs is het beoogde curriculum voor een belangrijk deel uitgewerkt in de kerndoelen en in het referentiekader taal en rekenen. Via de kerndoelen worden de inhoudelijke doelstellingen van het onderwijs vastgelegd.
GroenLinks-PvdA: Teruglopende prestaties
Senator Roovers sprak mede namens SP, Volt, PvdD en Visseren-Hamakers. Ze haalde onderzoek aan waaruit blijkt dat de prestaties van Nederlandse leerlingen teruglopen, zowel bij burgerschap als bij lezen. Bij lezen scoort Nederland zelfs onder gemiddeld voor prestaties en ver onder gemiddeld voor leesplezier. Ze vroeg de staatssecretaris wat volgens haar onderliggende redenen zijn voor deze slechte en teruglopende prestaties, welke verbetering zij wil zien en wanneer zij tevreden is. Er zijn wel leraren nodig om de doelen te halen. Roovers wilde weten of de staatssecretaris een goed beeld heeft van de oorzaken voor de uitstroom van leraren en welke maatregelen ze ziet om het tij te keren.
SGP: Geen ideologie opdringen
Senator De Vries noemde het 'winst' als er een generatie opgroeit die digitaal geletterd is en het verschil tussen bijvoorbeeld echte en deepfake beelden kan zien. Daarom is hij voorstander van digitale geletterdheid zoals in dit wetsvoorstel staat. Hij vroeg of de staatssecretaris kon toezeggen dat inhoudelijke onderwijsvrijheden wel worden geborgd. Digitale geletterdheid is een onderdeel van burgerschap. De SGP-fractie onderschrijft burgerschap niet minder dan digitale geletterdheid. Het is positief dat de kerndoelen geen ideologie opdringen, zei De Vries. Hoe gaat de regering toezien dat de onderwijsinspectie zich aan de wettekst houdt, vroeg hij tot besluit.
VVD: Draagvlak is essentieel
Senator Musa hield haar maidenspeech. Ze zei dat de basisvaardigheden onder druk staan. Twintig jaar lang zijn de kerndoelen nauwelijks aangepast, terwijl de samenleving sterk veranderde. Het brede draagvlak in het onderwijsveld is essentieel. Scholen moeten voldoende professionele ruimte houden voor eigen invulling. Het is volgens haar logisch dat thema's als digitale geletterdheid en burgerschap nog sterker worden verankerd. Ze vroeg wel of dat ook geldt voor digitale weerbaarheid. Ze besloot met de opmerking dat we realistisch moeten blijven wat we van het onderwijs verwachten. Niet elk probleem kan door school worden opgelost, ook ouders hebben een verantwoordelijkheid.
Fractie-Walenkamp: Ruimte voor de leraar
Senator Walenkamp was kritisch hij vond de voorgestelde kerndoelen te abstract. Nederland scoort slecht in internationaal onderzoek. Voor het eerst is er ook een scherpe daling bij natuur- en wiskunde. Vindt de staatssecretaris ook dat hier moet worden ingegrepen? Het opstellen van nieuwe kerndoelen is niet genoeg. Walenkamp vroeg meer ruimte voor de leraar, voor vakmanschap. Hij vroeg een strikte hiërarchie tussen basisvaardigheden (lezen, schrijven en rekenen) boven burgerschap en digitale geletterdheid. Die onderwerpen horen thuis thuis. De grenzen van het onderwijs zijn bereikt.
BBB: Geschiedenis ook een kerndoel
Senator Lagas was in de basis positief over het wetsvoorstel. Ze is voorstander van een bottom-up benadering bij wetsvoorstellen. Ze mist nog wel geschiedenis bij de kerndoelen. Zonder kennis van de geschiedenis kun je het heden niet begrijpen. Het kerndoel geschiedenis zou de balans tussen vaderlandse en buitenlandse geschiedenis moeten bewaken. Wat vindt de staatssecretaris hiervan? Lagas vroeg tot slot meer aandacht voor de rol van de bibliotheken bij het behalen van de kerndoelen.
PVV: Onderwijs is lesgeven
Senator Van Kesteren zei dat de uitvoering van dit wetsvoorstel uiteindelijk op het bord van de leraar terechtkomt, terwijl die te maken heeft met de gevolgen van het lerarentekort. De leraar komt amper toe aan lesgeven. Belangrijk om ook te letten op de didactische kwaliteit van leraren, niet alleen op inhoudelijke kennis. Digitale weerbaarheid zou onderdeel moeten worden van digitale geletterdheid. Onderwijs is lesgeven. Ondersteunende functionarissen moeten de leraar werk uit handen nemen. Dan kan die zich toeleggen op de dagelijkse praktijk van lesgeven.
CDA: Te weinig taaldocenten
Volgens senator Rietkerk hebben scholen vaak onvoldoende zicht op mondelinge taalvaardigheid. Hij zei dat het verleidelijk is om een inhoudelijk onderwijsdebat te voeren, maar richtte zich op de wettelijke basis van de kerndoelen, uitvoerbaarheid en het kerndoel taal, met name in de grensregio. Op veel scholen wordt geconstateerd dat er te weinig taaldocenten en NT2-docenten zijn. Hoe kunnen de kerndoelen dan worden uitgevoerd? Rietkerk vroeg welke ruimte er is om invulling te geven aan streektalen zoals Fries, Limburgs, Nedersaksisch, en de talen op de BES-eilanden?
FVD: Vrees voor ideologische beïnvloeding
Senator Kemperman had zorgen over de verschuiving naar meer centrale sturing in het onderwijs. Hij vreest dat vage, normatieve kaders ruimte geven voor ideologische beïnvloeding en gedragssturing van leerlingen. Volgens hem bestaat het risico dat dominante maatschappelijke opvattingen via onderwijs worden overgedragen als waarheid. Hij benadrukt dat onderwijs juist ruimte moet bieden voor kritisch denken, twijfel en creativiteit. Hoewel Kemperman basisvaardigheden belangrijk vindt, vreest hij dat toenemende rol van overheid en toezicht de autonomie van docenten en pluraliteit in het onderwijs onder druk zet.
JA21: Parlementaire controle bij wijzigingen
Senator Van Bijsterveld sprak mede namens de Fractie-Van Gasteren. Ze vroeg waarom een hernieuwde focus op de basis nodig is, die zou toch op orde moeten zijn. Waarom is gekozen voor delegatie van de invulling van de kerndoelen via Algemene Maatregelen van Bestuur? Hoe wordt voorkomen dat toekomstige ministerie wijzigingen kunnen doorvoeren zonder grondige parlementaire controle. Haar zorgen gaan met name over burgerschap. Van Bijsterveld ziet een risico dat activistische ideeën hun weg vinden naar het schoollokaal. Ze pleitte ervoor terughoudendheid te betrachten omdat het onderwijs gezag heeft. Experts kunnen adviseren maar mogen uiteindelijk niet bepalen wat de inhoud wordt.
D66: Leren omgaan met verschillen
Senator Van Meenen gaf complimenten voor het proces. Er zijn veel docenten bij deze herziening betrokken zijn geweest, er is geoefend op scholen die hebben bijgedragen. Dit voorstel heeft steun van het hele onderwijsveld. Hij zei dat je moet kunnen blijven inspelen op ontwikkelingen in de samenleving. Daarom is enige flexibiliteit nodig, en hoeft niet alles in de wet vastgelegd te worden. Volgens Van Meenen moeten kinderen de vaardigheden meekrijgen die de basis voor alles vormen: taal en rekenen. Wat er ook in de samenleving gebeurt, die heb je nodig. Ook moeten kinderen al jong leren omgaan met verschillen, een soort oefensamenleving. Ziet de staatssamenleving om dat in te voegen bij burgerschapsonderwijs?
Beantwoording staatssecretaris Tielen
Staatssecretaris Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zei dat er de afgelopen periode op meer dan honderd scholen is geoefend met de nieuwe kerndoelen. Ze zei dat de uitvoering wordt gemonitord en waar nodig bijgestuurd. Maar ze verwacht dat dat niet nodig zal zijn.
Over het regelen van de kerndoelen via Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB) zei Tielen dat de kerndoelen gedetailleerder zijn en daarom beter via een AMvB kunnen worden geregeld. Het parlement blijft betrokken bij het vaststellen van de kerndoelen, omdat er bij de AMvB's een voorhangprocedure is.
De balans tussen de vrijheid van onderwijs eb burgerschap is volgens de staatssecretaris goed gevonden. De basis is de democratische rechtsstaat. Scholen hebben vervolgens de ruimte om invulling te geven aan hun visie.
Deze week zijn de kerndoelen voor de Friese taal vastgesteld, en dat geldt dit jaar ook voor het Limburg en Nedersaksisch. Aan het eind van dit jaar worden de kerndoelen voor het Papiaments opgeleverd.