Debat samengevat: begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp 2026

Boven het debat hing een afspraak die minister Sjoerdsma heeft gemaakt met de Tweede Kamerfractie van GroenLinks-PvdA bij de suppletoire begroting die momenteel in de Tweede Kamer wordt behandeld. In totaal komt er in 2026 € 436 miljoen bij. Hiermee heeft de minister zich verzekerd van de steun van de GroenLinks-PvdA-fractie in de Eerste Kamer. Het debat ging dan ook voor een groot deel over deze afspraak. De steun van de fractie van GroenLinks-PvdA is nodig, omdat de begroting anders wordt verworpen in de Eerste Kamer.

Dat kwam ook doordat de Eerste Kamer bij de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp voor 2025 een motie heeft aangenomen die de regering verzocht om de huidige systematiek structureel te waarborgen. Hierbij is het ODA (Official Development Assistance)-budget gekoppeld aan het bruto nationaal inkomen (bni). Indien mogelijk met terugwerkende kracht per 2025, maar in ieder geval ingaand per 2026.

De motie van ChristenUnie-senator Huizinga-Heringa werd vorig jaar ook gesteund door de fractie van GroenLinks-PvdA. Maar, zo betoogden de andere fracties tijdens het debat op 16 juni, de koppeling van het ODA-budget aan het bni is niet gewaarborgd in de begroting voor 2026. Dus waarom steunt de GroenLinks-PvdA-fractie deze begroting dan toch, vroegen zij aan woordvoerder Karimi. Zij antwoordde dat de koppeling van de ODA voor 2026 wordt hersteld en dat GroenLinks-PvdA daarom voor de begroting kan stemmen.

Door de afspraak met GroenLinks-PvdA is er nu ook meer geld beschikbaar voor UNRWA, de VN-organisatie voor hulp aan Palestijnse vluchtelingen. Het vorige kabinet had de steun aan UNRWA verminderd vanwege mogelijke betrokkenheid bij terreurorganisatie Hamas. De verhoging door het huidige kabinet naar het oude niveau is voor een aantal andere Eerste Kamerfracties reden om de begroting niet te steunen.

Er is een motie ingediend:

• - 

  De motie-Beukering c.s. over afzien van de voorgenomen kasschuif. De minister heeft de motie ontraden.

GroenLinks-PvdA: Kleine stap

Senator Karimi zei: 'Er wordt tegemoet gekomen aan onze bezwaren op een aantal punten. Als over een paar maanden bij de begroting van 2027 blijkt dat de koppeling niet wordt hersteld, dan heeft de minister ons tegenover hem,' zei zij. 'Daarom beschouwen wij dit niet als een eindpunt, maar als een kantelpunt. Dit extra geld is een kleine stap. De begroting voor 2027 moet echt structureel meer geld krijgen,' aldus Karimi.

Volt: Afbraak voortgezet

Senator Hartog zag wel positieve signalen van de minister over ODA, maar niet genoeg. 'Kan de minister een aantal concrete projecten noemen die naar voren zijn gehaald door deze verschuiving van geld?' vroeg hij. Volgens hem lijkt het extra geld in 2026 meer te gaan om een beleidswijziging, maar daarvoor is een kasschuif niet bedoeld. 'De afbraak wordt nu nog voortgezet. Daar kan Volt als progressieve partij niet mee instemmen.'

Fractie-Beukering: Internationaal recht geen keuzemenu

Senator Beukering sprak mede namens de Fractie-Walenkamp. Hij ging in op de voorgenomen handelsbeperkingen van de Europese Unie voor de Israëlische nederzettingen. 'Het juridische onderscheid tussen Israël en de nederzettingen begrijpen wij, maar in de samenleving wordt dat niet gemaakt. Dit gaat richting boycot-politiek. Waar is dezelfde scherpte bij andere landen? Internationaal recht is geen keuzemenu.'

PVV: Tegen steun aan UNRWA

Senator Van Strien zei dat de minister weet dat zijn fractie tegen steun aan de UNRWA is. 'Wij stemden in de Tweede Kamer voor deze begroting waarin geen geld is opgenomen voor UNRWA. De stemming was nog maar net geweest, of de minister trok toch de portemonnee voor UNRWA om steun in de Eerste Kamer te krijgen. Er wordt bovendien geld uitgegeven dat er niet is.'

SGP: Truc bedacht

Senator Schalk zei: 'Er is een truc bedacht om eenmalig het gat te dichten en zo steun van beide Kamers te krijgen. Vorig jaar waarschuwde deze Kamer: "de koppeling terug anders hebben we volgend jaar een probleem". Ik ben benieuwd wat de fracties die vorig jaar tegenstemden nu gaan doen. Zou het niet verstandiger zijn om rust terug te brengen in deze portefeuille?'

PvdD: Preventie effectief

Senator Koffeman mist koersvastheid in deze begroting. 'Ontwikkelingssamenwerking vraagt om langdurige commitment en betrouwbaarheid. Bezuinigen maakt de wereld uiteindelijk onveiliger. Preventie door ontwikkelingssamenwerking zou effectief kunnen zijn. Waarom houdt het kabinet zich wel aan de NAVO-norm van 5% en niet aan de OESO-norm van 0,7%?' vroeg Koffeman.

VVD: Pure handelsverdragen

Senator Van Ballekom zei dat de noodhulp de bevolking van Gaza ten goede moet komen en niet Hamas. 'Wat zijn de voorwaarden aan UNRWA? Het gaat de VVD om de resultaten die geboekt kunnen worden: hulp in plaats van handel. Het afsluiten van multilaterale handelsverdragen is een win-winsituatie. We moeten streven naar pure handelsverdragen, zonder ratificatie door veertig parlementen.'

Fractie-Van Gasteren: Kasschuif politiek instrument

Senator Van Gasteren sprak mede namens de Fractie-Van de Sanden zei dat de kasschuif een politiek instrument is geworden. 'Inhoudelijk is het een nieuw politiek besluit. Welke projecten worden hiervoor leeggehaald? Dekking ontbreekt, hoe gaat het kabinet het gat dichten? Ontwikkelingssamenwerking en handelsbevordering hoeven geen tegenpolen te zijn.'

JA21: Onoverzichtelijke begrotingsbehandeling

Senator Van Bijsterveld zei: 'Als de minister de begroting had gelaten zoals hij was, dan was dit allemaal niet nodig geweest. Geld uit de toekomst wordt nu naar voren gehaald. Het is daarmee moeilijker geworden om een inhoudelijk oordeel te vellen over wat vandaag voorligt. Het is een onoverzichtelijke begrotingsbehandeling. Kan de minister uitleggen waarom toekomstige beleidsruimte moest worden opgegeven voor de deal?'

ChristenUnie: Belang ontwikkelingssamenwerking neemt alleen maar toe

Senator Huizinga-Heringa zei: 'Als het tij niet keert, dan dreigen de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking in 2030 twintig miljoen levens te kosten. Ziet het kabinet ontwikkelingssamenwerking uitsluitend als verlengstuk van buitenlandse handel? De ODA-koppeling is echt nodig. De wereld zal er over twee jaar niet anders zijn. Het belang van ontwikkelingssamenwerking zal hoogstwaarschijnlijk alleen maar toenemen.'

Fractie-Visseren-Hamakers: Minder budget voor echte ontwikkelingssamenwerking

Senator Visseren-Hamakers noemde het 'ongelooflijk' dat het kabinet met CDA en D66 dit laten gebeuren. 'Vooral omdat ze vorig jaar nog de ODA-motie steunden. Het kabinet kiest er bewust voor om zich niet te houden aan de ODA-norm, en dus ook om de motie niet uit te voeren. Bovendien gaat het geld naar asielopvang en militaire steun aan Oekraïne. Er blijft nog minder budget over voor echte ontwikkelingssamenwerking.'

FVD: Handelsverdragen heronderhandelen

Senator Dessing zei: 'Het kabinet geeft miljarden weg aan het buitenland. Desondanks is er nog niets veranderd in die landen. Wij pleiten voor handel. We zijn niet voor een gehaast doctrinair vrijhandelsverdrag. Heronderhandel of blokkeer schadelijke verdragen, zoals Mercosur. We moeten alleen verdragen sluiten die Nederland ten goede komen. Deze afspraak is financieel onverantwoord en beleidsmatig onrechtmatig.'

CDA: Langdurig commitment

Senator Van Toorenburg sprak over de begrotingsbehandeling van vorig jaar: 'De motie is aangenomen met steun van het CDA. Wij willen stap voor stap terug naar 0,7%. Het probleem is nu helemaal niet opgelost, omdat geld uit de toekomst nu wordt uitgegeven. Hoe gaat de minister ons overtuigen dat hij naar die 0,7% toewerkt? Ontwikkelingssamenwerking vraagt om langdurig commitment.'

SP: Conflictpreventie effectiever

Senator Van Apeldoorn zei: 'Terwijl de noden wereldwijd oplopen, loopt het budget terug. Intussen wordt een recordbedrag uitgegeven aan defensie. Geld uitgeven aan conflictpreventie is mogelijk veel effectiever. Waarom verdedigt de minister een PVV-begroting? Waarom laat het kabinet wijziging van kabinet-schoof ongemoeid? Waarom weigert het kabinet om de motie-Huizinga uit te voeren?'

D66: Nieuwe standaard

Senator Moonen zei: 'Er is een kasschuif voorgesteld om de grote noden in de wereld te ledigen. Wij spreken de verwachting uit dat deze begroting een nieuwe standaard zet voor de komende jaren en dat het kabinet, de oppositie en de coalitie er samen voor zullen zorgen dat er structureel meer geld beschikbaar komt. Bovenal hoop ik dat de hulp de mensen snel zal bereiken, om mensenlevens te redden.'

Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

Minister Sjoerdsma zei: 'Ik heb in het proces zelf fouten gemaakt. Daar sta ik ook voor. Niet alles is gegaan zoals ik dat graag had gezien Deze begroting is van het vorige kabinet, maar het is ook mijn begroting.'

'Samen met de suppletoire begroting is er € 436 miljoen netto bijgekomen. Dat is geld voor Oekraïne, voor noodhulp en opvang in de regio, wederopbouw in Syrië en geld voor het bestrijden van infectieziekten. Deze begroting gaat over solidariteit, maar gaat ook uit van eigen belang. We zijn nog steeds een van de grootste donoren ter wereld.'

'Met het geld dat wij toevoegen aan de begroting halen wij incidenteel, alleen dit jaar, de hoogte van de ODA-koppeling. Dat is inderdaad geen structureel herstel van de koppeling. Het koppelen aan de 0,7% is niet hetzelfde als het halen van de 0,7%. Als de beide begrotingen door beide Kamers komen, is de koppeling de facto hersteld voor dit jaar, niet voor volgende jaren.'

'De steun voor UNRWA wordt heroverwogen als er bewezen banden tussen Hamas en de VN-organisatie zijn. Dit moet onafhankelijk verifieerbaar zijn en alle signalen nemen we serieus.'